Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1996
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Gülen Güllü
Danışman: SÜLEYMAN GÜRDAL TUNCEL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:öz AEROSOLLERIN UZUN VADELİ TAŞINIMI Güllü, Gülen Doktora, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Gürdal Tuncel Eylül 1996, 256 sayfa Doğu Akdeniz atmosferinde Mart 1992, Aralık 1993 tarihleri arasında toplanan aerosol örneklerinin elemental ve iyon konsantrasyonları irdelenmiştir. Doğu Akdeniz bölgesindeki aerosollerin kimyasal konsantrasyonlarına etki eden kaynakların ve kaynak bölgelerinin belirlenmesine çalışılmıştır. Toplanan örnekler atomik absorbsiyon spektrometrisi, enstrümental nötron aktivasyon analizi, iyon kromatografisi ve kolorimetri kullanılarak yaklaşık olarak 40 element ve iyonlar için analiz edilmiştir. Elde edilen verilere faktör analizi, korelasyon matriksi ve potansiyel kaynak katkı fonksiyonları gibi birçok değişik istatistiksel metotlar uygulanarak kaynakların, kaynak kompozisyonlarının ve kaynak bölgelerinin bulunmasına çalışılmıştır. Hava kütlesi taşınım yolunu anlamak ve gözlemlenen mevsimsel değişimleri açıklıyabilmek için 1992, 1993 ve 1995 yılları için günlük back trajektoriler hesaplanmıştır. Trajektörilerin gruplanması sonucu, hava VIkütlesinin sıklıkla kuzey, kuzeybatı, batı ve kuzeydoğu yönlerinden geldiği bulunmuştur. Elementlerin konsantrasyonlarının günlük ve mevsimlik zaman aralıklarında önemli ölçüde değişim gösterdiği bulunmuştur. Yörel ve bölgesel yağmur, elemental konsantrasyon değişimlerinde belirleyici faktördür. Zenginleşme faktörleri dört ana grubu göstermiştir. Bunlar, toprak kaynağı, deniz kaynağı, anthropojenik kaynak ve bazı eser elementlerin içinde bulunduğu bilinmeyen bir kaynaktır. Faktör analizi, iki toprak kaynağı, bir deniz kaynağı, bir bölgesel kirletici kaynağı ve bir uzak kirlilik kaynağı belirlemiştir, iki toprak kaynağının kompozisyonları belirlendiğinde, Sahra çölü tozunun, yerel toprak'dan ayrılması için en belirleyici iz elementlerin Cr, Nd, Mg ve Cs olduğu bulunmuştur. Potansiyel Kaynak Katki Fonksiyonu (PKKF) tekniği, Doğu Akdeniz'de iki ana bilişenin olduğunu göstermiştir. Toprak kaynaklı elementler için, doğu Türkiye ve kuzey Africa'nın orta ile doğu kısmı ana kaynak olarak gözükürken antropojenik elementler için Akdenizi çevreleyen ülkelerin, balkan ülkelerinin ve istasyonun kuzeyinde yer alan eski SSCB ülkelerinin ana kaynak olduğu belirlenmiştir. Çökelme akıları ve atmosferik aerosollerin zamana bağlı olarak değişimlerinde düşük yağmur miktarı ve değişik bulut özellikleri nedeni ile lineer olmayan bir değişim gözlemlendiğinden, Doğu Akdeniz bölgesinde literatürde ki değerlerden yüksek 'scavenging' oranları bulunmuştur. Gruplar içinde bazı değişimler gözlense de, hesaplanan scavenging oranları sırasıyla deniz tuzu elementleri>toprak elementleri>antropojenik elementler olarak bulunmuştur. vııAnahtar Kelimeler: Aerosol, Doğu Akdeniz, İyonlar, Eser Elementler, Zenginleşme Faktörleri, Faktör Analizi, Geri Trajektöri, Potansiyel Kaynak Katkı Fonksiyonu, INAA, AAS, Uzun Mesafeli Taşınım vuı