Archaeogenomics of Anatolian wild ass

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BİYOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: MUSTAFA ÖZKAN

Danışman: Mehmet Somel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Avrupa yaban eşekleri (E. h. hydruntinus ya da hidruntinler) yaklaşık bir yüzyıl önce keşfedilmelerinden bugüne araştırmacıların kafasını karıştırmıştır. Bu türün karışık morfolojik özellikleri ve tür üzerine yapılan antik DNA çalışmalarının yalnızca mitokondrial dizilere dayanması, türün taksonomisi, popülasyon tarihi ve soy tükenme mekaniklerinin anlaşılamamasına sebep olmuştur. Bu tez çalışması kapsamında, Demir Çağ Orta Anadolu'sundan çıkarılmış örneklerden üç tanesinin nükleer genomunu sunuyorum. Bu tezin materyalini tür tayini yapılmamış üç atgil örneği teşkil etmektedir. 6.38x ile 0.57x arasında değişen kapsamda genomlar ürettim. Bu veriyi kullanarak yaban eşekleri olduğunu tespit ettim. Birçok kanıt gösterdi ki bu üç birey hidruntindi. Bu türün tüm genom verisi üretilmemiş olması bu türün filogenetik ve demografik tarihini ilk kez çalışmamı sağladı. Analizler hidruntinler ile Gobi/Tibet hemiyonları ve Orta Doğu hemiplerinin kardeş türler olduğunu doğruladı. Asya ve Orta Doğu eşeklerinin birbirleri ile daha fazla genetik sürüklenme paylaşmasından ötürü bu tez kapsamında üç birey ile temsil edilen hidruntinlerin farklı bir gen havuzunu temsil ettiğini gösterdim. Tüm genom analizleri ayrıca Anadolu hidruntinleri ile Orta Doğu'dan hemiyon alt türleri arasında gen akışı olduğunu gösterdi. Daha sonra, soy tükenme dinamiklerini açıklamak için Anadolu hidruntin genomlarının homozigot bölgeleri ve heterozigotluklarını inceledim. Bu analizler küçülmekte olan bir popülasyon senaryosuna uygun olarak, yaşayan Asya eşeklerine oranla azalan heterozigotluğu ve artan homozigot bölgeleri gösterdi. Bu tezde hidruntinlerin popülasyon genomiğine ışık tuttum. Zooarkeologların tahmin ettiği gibi bu son hidruntinlerin soyları tükenmeden önce popülasyon daralması geçirdiğini gösterdim.