Production of Cu-based shape memory alloys by powder metallurgy
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1999
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ARCAN FEHMİ DERİCİOĞLU
Danışman: BİLGEHAN ÖGEL
Özet:oz BAKIR ESASLI ŞEKİL BELLEKLİ ALAŞIMLARIN TOZ METALÜRJİ YÖNTEMİYLE ÜRETİMİ DERİCİOĞLU, Arcan Fehmi Yüksek Lisans, Metalürji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Bilgehan ÖGEL Y. Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Şakir BOR Eylül 1999, 107 Sayfa Şekil bellekli CuZnAl alaşımları saf Cu, Zn ve Al tozlarından başlanılarak toz metalürji yöntemleri ile üretilmişlerdir. Klasik toz metalürji yöntemleri olan soğuk presleme ve sinterleme yöntemlerinin bu alaşımların üretiminde başarıyla uygulanamayacağı tesbit edilmiştir. Bunun sebebi, çinkonun uçucu özelliğinden dolayı gevşek sistemlerden kullanılan üretim sıcaklıklarında kolayca çıkmasıdır. Çinkonun buharlaşması, CuZnAl şekil bellekli alaşımların saf tozlardan üretilmesinde yeni uygulanan bir yöntem olan sıcak preslemeyle giderilmiştir. CuZnAl şekil bellekli alaşımların üretiminden önce, Zn ve Al'nin Cu içindeki difüzyon davranışını belirlemek amacıyla, Cu-Al ve Cu-Zn ikili sistemleri üzerinde çalışmalar yapılmıştır. Sıcak presleme işlemini homojenizasyonun takip ettiği bu incelemeler sırasında, CuAl numunelerinde homojenizasyon sonrası gözenek oluşumu meydana geldiği, ancak CuZn numunelerinde aynı oluşumun ortayaçıkmadığı gözlenmiştir. CuAl sistemindeki bu gözenek oluşumu, numunelerdeki Al parçacıklarının bakırca zenginleşmeleri sırasındaki difuzyonel katılaşmalanyla açıklanmıştır. İkili sistemlerden elde edilen sonuçlar değerlendirilerek CuZnAl sisteminde kullanılacak en uygun sıcak presleme sıcaklığı, basıncı ve zamanı belirlenmiştir. Dikdörtgen kesitli, bar şekilli sıcak preslenmiş numuneler bu işlemin ardından ya direkt olarak sıcak haddelenerek ya da önce homojenize edilip daha sonra sıcak haddelenerek istenilen boyutlara getirilmişlerdir. Direkt olarak sıcak haddelenmiş ve suda su verilmiş numuneler tamamen martensitik olan mikroyapılanyla şekil bellek etkisi göstermiş ancak diğer yöntemle üretilen numuneler bu etkiyi göstermemişlerdir. İkinci yöntemle ürertilen numunelerin mikroyapısal incelemesi sonucunda, bu numunelerin iç bölgelerinin tamamen martensitik olduğu fakat yüzey bölgelerinde martensitin yanında ikinci bir a fazı bulunduğu tesbit edilmiştir. Bunlara ek olarak, direkt olarak sıcak haddelenen numunelerin tane boyutlarının, tane incelticiler kullanılarak döküm yöntemiyle üretilmiş şekil bellekli alaşımların tane boyutlarıyla kıyaslanabilir düzeyde olduğu, ancak sıcak haddelemeden önce homojenize edilen numunelerin tane boyutlarının çok büyük oldukları belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Şekil Bellekli CuZnAl Alaşımları, Toz Metalürji, Sıcak Presleme, Homojenizasyon, Sıcak Haddeleme VI