Evli çiftlerin ebeveyn kabul-red ve eş kabul-red ilişkisinde psikolojik uyumun aracı rolü

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, EĞİTİM BİLİMLERİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ELÇİN KÜLAHÇIOĞLU

Danışman: ZEYNEP SÜMER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kişilerarası Kabul-Red Kuramı temelinde, 172 evli çift (n=344 birey) ile yürütülen bu çalışmanın amacı, çiftlerin hatırlanan ebeveyn kabul-red düzeyi ve partnerlerinden algıladıkları kabul-red düzeyi arasındaki ilişkide psikolojik uyumun aracı rolünü inceleyen bir modeli test etmektir. Araştırmanın veri toplama sürecinde, Demografik Bilgi formuna ek olarak 3 öz-bildirim ölçeği kullanılmıştır; Yetişkin Ebeveyn Kabul-Red Ölçeği-Kısa Form (Yetişkin EKRÖ/K), Kişilik Değerlendirme Ölçeği (KİDÖ) ve Yetişkin Yakın İlişki Ölçeği-Kısa Form (YYİÖ/K). Çalışmada, önerilen modeli test etmek için Aktör-Partner Karşılıklı Bağımlılık Aracılık Modeli (APIMeM) kullanılmıştır. Araştırmanın Yol Analizi sonuçları, hatırlanan anne ve baba kabul-reddinin, kadınların psikolojik uyumuna dair varyansın %15'ini ve erkeklerin psikolojik uyumunun %10'unu açıkladığını göstermiştir. Genel olarak model, kadınların algıladığı eş kabul-reddi için varyansın %11.6'sını ve erkeklerin algıladığı eş kabul-reddi için %19,1'lik varyansı açıklamıştır. Dolayısıyla, modelin geçerli olduğu ancak sağlam etki büyüklüklerine sahip olmadığı bulunmuştur. Çalışmada, psikolojik uyumun ebeveyn kabul-reddi ve eş kabul-reddi arasındaki aracı rolüne ve eş dinamiklerine yönelik önemli yollar tespit edilmiştir. Aktör etkisine ilişkin olarak, ebeveyn kabulünün, kadınların ve erkeklerin psikolojik uyumlarıyla ilişkili olduğu, ancak bu ilişkide cinsiyet farklılıkları olduğu gözlenmiştir. Dolaylı aktör etkilerinde, erkekler için babalarının ve kadınlar için annelerinin daha büyük etkisini işaret eden, psikolojik uyumun tam aracılığı tespit edilmiştir. Partner etkisine ilişkin olarak, erkeklerin psikolojik uyumu, kadınların algıladıkları eş kabul-reddi durumunu ne doğrudan ne de dolaylı olarak açıklamıştır. Ancak, kadınların psikolojik uyumunun, erkeklerin algıladıkları eş kabul-reddine önemli ölçüde katkıda bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular ilgili alanyazın doğrultusunda tartışılmıştır.