Testing the indirect effect of external locus-of-hope on life satisfaction serially through internal hope and psychological need satisfaction: University students vs. type II diabetes patients
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: EZGİ ÇOBAN TOSYALI
Danışman: Özlem Bozo
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Umut, psikolojik bir güç kaynağı olarak tanımlanmış olsa da, umut odağının iyi oluşla nasıl ilişkili olduğuna dair sınırlı veri bulunmaktadır. Öz-Belirleme Kuramı, bireysel kaynakların rolüne ek olarak dış etkenlerin de hedefe ulaşmadaki rolünü anlamak için uygun bir çerçeve sunmaktadır. Umut Kuramı insanların hedefleri "nasıl" takip ettiğini ele alırken, Öz-Belirleme Kuramı hedeflerin "neden" seçildiğine odaklanır. Umut odağı boyutlarının psikolojik ihtiyaçların doyumu merceğinden incelenmesi iyi oluş araştırmalarına katkıda bulunabilir. Birinci çalışmada, iç umut odağı, dış umut odağı (aile, akranlar ve maneviyat) ve psikolojik ihtiyaç doyumu arasındaki boylamsal etkiler üniversite öğrencileriyle incelenmiştir. Sonuçlar iç umut odağının ihtiyaç doyumu üzerindeki boylamsal etkilerini tutarlı olarak göstermiştir. Ayrıca, akran ve spiritüel umut odağı, içsel umut odağını pozitif yönde yordamıştır. Bu sonuçlara dayanarak, umut odağı boyutlarının ve ihtiyaç doyumunun yaşam doyumu ile ilişkisini incelemek için boylamsal bir model geliştirildi. Bulgular, aile ve akran umut odağı boyutlarının yaşam doyumu üzerindeki dolaylı etkilerinin, iç umut odağı ve ihtiyaç doyumunun seri aracılık rolüyle sağlandığını göstermiştir. Birinci çalışmanın sonuçlarına dayanarak, ikinci çalışmada tip II diyabetli bireylerden oluşan bir örneklem incelendi ve iç umut odağı ve ihtiyaç tatmininin seri aracılık yoluyla aile umut odağının yaşam doyumu üzerinde anlamlı dolaylı etkisi bulundu. Akran ve spiritüel umut odağının istatistiksel olarak anlamlı etkisi bulunamamıştır. Bu bulgular, farklı örneklemlerde umut odağı ve ihtiyaç doyumunun kritik rolünün altını çizmektedir.