Investigations on ecosystem-based fisheries management strategies for the Turkish seas

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Deniz Bilimleri Enstitüsü, Deniz Bilim (Osinografi) Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: AYŞE GAZİHAN

Danışman: BARIŞ SALİHOĞLU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Geçtiğimiz on yıllık süreçler içerisinde nüfusla birlikte artan sosyo-ekonomik ihtiyaçlar, balık avlama filolarındaki büyüme, balık avcılığındaki teknolojik gelişmeler ve su ürünleri pazarının küreselleşmesi deniz ekosistemleri üzerinde önemli bir baskı unsuru oluşturmaktadır. Bu baskılar deniz ekosistemlerinin yapısında geri dönüşü olmayan değişikliklere yol açmakta ve deniz ekosistemlerinden elde edilen sosyo-ekonomik faydaların azalması ile sonuçlanmaktadır. Ekosistem Temelli Balıkçılık Yönetimi (ETBY), balıkçılık yönetiminde, toplumsal ihtiyaçlar ile doğal kaynakların ekolojik sağlığı arasında sürdürülebilir bir denge sağlamayı hedeflemektedir. Bu tez çalışması disiplinlerarası bütüncül bir yöntem uygulayarak ETBY kararları için üç aşamalı bilimsel bir temel oluşturmaktadır; I) Türkiye balıkçılık sektörünün tarihsel gelişimini alt sektörler (deniz ve iç sularda avcılık ve yetiştiricilik), alt bölgeler (ülkenin yedi coğrafi bölgesi) ve tür bazında değerlendirmek ve toplumsal önceliklerini belirlemek, II) Türkiye deniz balıkları avcılığında (ulusal düzeyde ve Karadeniz, Marmara Denizi, Ege Denizi ve Akdeniz'de) ve geçmişten günümüze gerçekleşen değişimlerin yönünü ve boyutlarını, bölgesel ekosistemler üzerindeki sonuçları ile birlikte süregelen yönetim uygulamaları ile ilişki içerisinde değerlendirmek, III) bölgesel denizlerdeki Münhasır Ekonomik Bölge (MEB) ekosistemlerinin yapı ve işleyişlerini açıklamak ve karşılaştırmak ve aynı zamanda farklı yönetimsel uygulamalarının etkilerini tahmin etmek. Bu amaç için kullanılan bütüncül yöntem sosyo-ekonomik ve ekolojik indikatörler ile birlikte Ecopath with Ecosim (EwE) ekosistem modeli ile yapılan modellemele çalışmalarından oluşmaktadır. Sonuçlar insan nüfusu ile birlikte artan sosyal ve ekonomik ihtiyaçlar, ulusal ekonomik krizler ve eş zamanlı hükümet teşviklerinin seviyesini sayısal olarak ortaya koymuştur. Türkiye nüfusunun %52 artarken, toplam balıkçılık üretiminin sadece %14 artmasıyla ile Türkiye'de kişi başına düşen balık tüketimi 1980'lerden günümüze 1,5 kg azalmıştır. Türkiye deniz balıkçılığına uygulanan indikatör eğilimleri I) bölgesel balıkçılıkların yüksek seviyede motor gücüne sahip çok sayıda tekne ve çok sayıda balıkçı ile, düşük verimliliğe neden olan aşırı avcılık seviyesine ulaştığını, II) bu aşırı avcılık kapasitesi ile zaman içerisinde bölgesel ekosistemlerdeki uzun boylu, uzun ömürlü, balıkçılığa hassas türleri azalttığı ve ekosistemlerde küçük pelajik balıkların dominant olduğunu, III) son yıllarda balıkçı ve tekne sayısının ve balık avlama gücünün azalmasına ragmen ekolojik indikatörlerin daha ileri ekolojik zarara yönelik uyarı sinyalleri vermeye devam ettiğini göstermiştir. EwE ile yapılan senaryo simülasyonları (Karadeniz'deki ekoloji öncelikli senaryo dışında) geçmişteki balıkçılık yönetimi uygulamalarının ekosistem temelli yapılmış olmaları halinde avlanan türlerin biyokütle, av miktar ve değerlerinin günümüz değerlerinden daha iyi olacağını göstermiştir. Geçmişe dönük senaryolara benzer şekilde, geleceğe yönelik tahminler ETBY sonuçlarının ekosistem sağlığına olduğu kadar balıkçılığın ekonomik verimliliğine de katkı verebileceğini göstermektedir. Bu nedenle balıkçılıkta ekolojik ve sosyo-ekonomik hedeflere ulaşmanın ETBY'nin bölgesel denizlere uygulanması ile mümkün olabileceği ortaya çıkmaktadır. Tez çalışması kapsamında üretilen bilgiler ve belirlenen eksiklikler bu amaç için bir adım olarak kullanılabilir.