Yapay zekanın etkin kullanımının İDÖ öğretmen eğitimi alanında araştırılması: Kavramsal bir çerçeve geliştirme üzerine

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İNGİLİZ DİLİ EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: AYŞEGÜL OKUMUŞ

Danışman: PERİHAN SAVAŞ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gömülü karma yöntemli bir çalışma olan bu doktora tezinin dört ana amacı vardı. İlk olarak, bu çalışma, dört paydaş grubunun (hizmet öncesi İngilizce öğretmenleri, hizmet içi İngilizce öğretmenleri, dil öğretmeni eğitmenleri ve dil öğrenenler) perspektiflerinden Yapay Zekâ (YZ) araçlarının dil öğretimindeki olanaklarını ve sınırlılıklarını araştırmayı amaçladı. İkinci olarak, dört paydaş grubunun görüşlerine göre hizmet öncesi İngilizce öğretmenlerinin ve İngilizce öğrenenlerin YZ kullanımıyla ilgili ihtiyaçlarını incelemeyi hedefledi. Çalışma ayrıca İngilizce öğretmen eğitimi için YZ araçlarının etkin ve etik kullanımı amacıyla İngilizce öğretmen eğitimini yönlendirecek kavramsal bir YZ çerçevesi geliştirmeyi amaçladı. Veri toplama araçları arasında meta-sentez, anketler ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yer aldı. Meta-sentezlerin ardından, anketler tasarlandı ve dört paydaş grubuna (n=202) uygulandı. Daha sonra, belirlenen kriterleri karşılayan gönüllü paydaşlarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirildi. Nicel veriler betimsel olarak analiz edilirken, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle incelendi. Paydaşlar YZ araçlarının sunduğu imkânların ve sınırlılıkların farkındaydı. Yaygın olan imkânlar pedagojide destek, dil öğrenimi, verimlilik ve kişiselleştirme alanlarını kapsamıştır. Sınırlılıklar etik, pedagojik, maliyet ve erişilebilirlik ile psikolojik ve bilişsel riskler gibi konuları içerdi. Hizmet öncesi İngilizce öğretmenlerinin ve İngilizce öğrenenlerin YZ kullanımıyla ilgili ihtiyaçları üç kategoriye ayrıldı: dış ihtiyaçlar, eğitim içeriği ihtiyaçları ve sohbet botlarının gelecekteki geliştirilmesine yönelik ihtiyaçlar. Bu bulgular ve paydaşların önerileri doğrultusunda, İngilizce öğretmen eğitimi için kavramsal YZ çerçevesi önerildi. Bulgulara dayanarak, İngilizce öğretimi, İngilizce öğretmen eğitimi ve politika yapıcılar için çıkarımlar sunuldu.