The Genetic structure of cedrus libani A. rich populations dekermined by DNA markers
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: GÖĞÇE CEREN KAYIHAN
Eş Danışman: ZEKİ KAYA, SERTAÇ ÖNDE
Özet:öz CEDRUS LIBANI A.RICH. POPULASYONLARINDAKÎ GENETİK YAPILANMANIN RAPD MARKÖRLER TARAFINDAN BELÎRTÎLMESÎ KAYIHAN, Göğçe Ceren Yüksek Lisans, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Zeki KAYA Ortak Tez Yöneticisi: Doç Dr. Sertaç ÖNDE Eylül 2000, 83 sayfe Türkiye'deki önemli orman ağaç türlerinden biri de Cedrus libani A. Rich. (Toros Sediri)'dir. Ne yazık ki dünyada bulunan sedir ormanları binlerce yıldır insanlık tarafından tahribata uğratılmıştır. Bu yüzden Toros sedirinin gen kaynaklarım korumak için etkili bir koruma programı gerekmektedir. Böyle bir planı oluşturmak için de, çeşitliliğin niceliğini ve yapılaşmasını inceleyen genetik çalışmalara gereksinim vardır. Bu çalışmada genetik çeşitliliği araştırmak için RAPD markörler kullanılmıştır. Bu Toros sediri üzerinde RAPD ile yapılan ilk çalışma olduğu için PCR-RAPD metodolojisi optimize edilmiş ve daha önceki Pinus brutia çalışmalarında test edilmiş olan 80 primer taranmış ve bunlardan iyi sonuç veren 20 RAPD primer kullanılarak Toros sedirinin Türkiye'deki yayılış alanlarım temsilen 14 tohum meşceresinden veri toplanmıştır. RAPD primerleri 290 polimorfîk bant üretmiştir. Bulunan polimorfizmin (?) Isparta- Kapıdağ'da 42.52% ile İsparta- Belceğiz'de 30.00% arasında değiştiği görülmüştür. 5tohum meşceresinde, meşcereye özgü 8 allel bulundu. Meşcere içinde bulunan genetik çeşitliliğin (Hs) 0.1169 olduğu görülmüştür. İlginçtir, populasyonlar arası farklılaşma miktarı (Gst) oldukça yüksek çıkması da (0.5471) çeşitliliğin yaklaşık 55%'inin populasyonlar arasında olduğunu göstermektedir. Toros sediri tohum meşcereleri arasında hesaplanan Nei'in (1978) genetik mesafesinin 0.1135 (Catalan- Erbaa ve Aslanköy) ile 0.3239 (Fethiye -Arpacık ve Adana-Kozan Meydan) arasında değişmesi de populasyonlar arasındaki uzaklığın çok yüksek olduğunu doğrulanmaktadır. Çizilen dendrograma (method; UPGMA) 4 ayrı tohum meşceresinin koruma programı kapsamına alınması tavsiye edildi. Isparta-Kapıdağ, Andınn-Elmadağ, Acıpayam- Bozdağ ve Ermenek-Kazancı tohum meşcereleri önerilmiştir. Anahtar sözcükler: Cedrus libani (Toros sediri), RAPD markör, yerinde koruma, genetik çeşitlilik, tohum meşceresi. VI