Comparison of geodetic and seismic strain parameters for eastern mediterranean and its implications on active tectonism
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: DEMİRKAN ORHUN ORAL
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Atilla Arda Özacar
Eş Danışman: Mehmet Emin Ayhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yoğun jeodezik veri setlerindeki son gelişmeler, güncel gerilme alanlarının daha hassas bir şekilde haritalanmasını ve aktif tektonik deformasyonun daha iyi anlaşılmasını mümkün kılarak, deprem kaynaklarının tanımlanması ve sismik tehlike analizleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, 1988–2021 yıllarını kapsayan yayınlanmış GPS hız verileri kullanılarak, Türkiye, Yunanistan ve çevre ülkelerdeki 1.253 GPS istasyonunun yatay hareketlerinden yeni bir GPS hız alanı oluşturulmuştur. Doğu Akdeniz bölgesinin gerilme alanı, GPS ve InSAR hız alanlarının mekansal enterpolasyonu ile ayrı ayrı türetilmiştir. Her iki yöntem de hızlı tektonik deformasyon gösteren bölgelerde benzer sonuçlar vermekteyken, Orta Anadolu gibi yavaş deformasyona uğrayan bölgelerde belirgin farklılıklar göstermektedir. GPS temelli gerilme değerleri, aktif faylarla ve bölgesel tektonizma ile InSAR verilerine kıyasla daha iyi örtüşmektedir. Ardından, çalışılan alanındaki deprem odak mekanizmaları derlenerek, her bir çözüme karşılık gelen 2×2'lik yatay gerilme tensörleri hesaplanmış ve GPS verisinden türetilen gerilme parametreleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, daha küçük artçı depremlerin geçici stres değişimleri nedeniyle daha yüksek uyumsuzluk gösterdiğini, sismik dalga modellemesiyle elde edilen daha büyük depremlerin (Mw > 4.5) ise uzun vadeli gerilme birikimini daha iyi yansıttığını ortaya koymaktadır. Daha sonra, yeni geliştirilmiş gerilme stil oranı ölçümleri ve hem GPS hem de sismik verilerden elde edilen gerilme tensörlerinin kıyası, Burdur-Fethiye Fayı boyunca daha önce öne sürüldüğü gibi önemli bir sol yanal doğrultu atım bileşeni göstermemektedir. Ayrıca, Burdur, Isparta Açısı ve Holosen Volkanlarında yoğunlaşan çok yönlü genişleme bölgeleri bulunmuştur. Son olarak, fay geometrisi, kırılma geçmişi ve gerilme alan parametreleri dikkate alınarak Doğu Akdeniz tektonik alanlara ayrılmıştır. Her alanda, gerilme oranlarından jeodezik moment hızı hesaplanmış; sismik katalogdan ise sismik moment hızı türetilmiştir. Sismik geçmişin iyi bilindiği tektonik alanlarda, sismik boşlukların aksine moment oranları birbiriyle uyumludur. Özellikle, Kuzey Anadolu Fayı'nın kilitli Marmara, Yedisu segmentlerinde ve Ölü Deniz Fayı'nın kuzey kesiminde büyük güncel depremlerin yokluğuna bağlı olarak moment hız oranları çok düşüktür ve bu durum önemli miktarda tektonik stres birikimine işaret etmektedir.