Combined Risk Assessment of Multiple Tailings Dams
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: NİHAT ATAMAN
Danışman: Onur Gölbaşı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Maden atıklarının depolandığı atık barajı yıkılmaları, halk sağlığı ve güvenliği, sosyal ve ekonomik yaşam ile çevre üzerinde önemli tehditler oluşturmaktadır. Geleneksel su depolama barajlarının risk değerlendirmesi üzerine yapılan çalışmalar eskiye dayansa da atık barajlarının risk değerlendirmesi literatürü nispeten yenidir. Özellikle, birden fazla atık barajının yol açtığı risklerin değerlendirilmesinde belirgin bir boşluk bulunmaktadır. Mevcut risk değerlendirme yaklaşımları genellikle tek bir baraj yıkıldığında mansap üzerindeki potansiyel sonuçları değerlendirmeye odaklanmaktadır. Bu tez çalışması, bir yerleşim yerinin mansabında yer alan birden çok atık barajından kaynaklanan birleşik riskin değerlendirilmesine yönelik kapsamlı bir metodoloji geliştirmeyi amaçlamaktadır. Önerilen yaklaşım, değerlendirmenin odağını tek bir barajdan, potansiyel olarak etkilenecek olan topluluğa (yerleşim yerine) kaydırmaktadır. Baraj yıkılması durumunda insan sağlığı, sosyal ve ekonomik yaşam ile doğal çevre üzerindeki etkiler dikkate alınmakta ve olayın toplam sonucu bu farklı etkilerin bir araya getirilmesiyle belirlenmektedir. Tez, atık barajlarının yıkılma potansiyelini aktif ömür (işletme veya depolama) ve pasif ömür (kapatma sonrası veya terk edilme) olmak üzere iki ana aşamada değerlendirip yönetim faktörlerini de içerecek şekilde yenilikçi bir yaklaşım sunmaktadır. Çalışmanın önemli bir diğer katkısı, yıkılma potansiyeli ve sonuç modellerindeki karmaşık ve dinamik etkileşimleri dikkate alarak risk seviyelerinin zamana bağlı olarak değerlendirilmesini sağlayan bir sistem dinamiği modelinin geliştirilmesidir. Bu model, ciddi sağlık sorunları ve sosyal etkileşimler gibi geleneksel risk değerlendirmelerinde sıklıkla göz ardı edilen unsurları da içermektedir. Geliştirilen birleşik risk modelinin varsayımsal bir senaryoya ve 1985 yılında İtalya'da gerçekleşen Stava maden atığı barajı felaketine uygulanması, önerilen modelin mansaptaki bir topluluğun karşı karşıya olduğu riski daha doğru bir şekilde tahmin ettiğini göstermektedir. Böylece bu tezin, atık barajlarının risk değerlendirmesi literatürüne önemli katkılar sağlaması beklenmektedir.