Value assessment on Hagia sophia complex in Trabzon
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CAN ÖZMEN
Danışman: NERİMAN ŞAHİN GÜÇHAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:13. yüzyılda inşa edilen Trabzon Ayasofyası, son elli yıldır, 1958 – 1962 yılları arasında Edinburg Üniversitesi tarafından yapılan restorasyon sonrasında müze olarak kullanılmaktaydı. Ayasofya 5 Temmuz 2013 tarihinde Trabzon Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün kararı ile cami olarak işlevlendirildi. Bu tezin amacı Ayasofya'nın işlev değişikliği sonrası güncel durumu ve sorunlarının belgelenmesi, tarihsel geçmişi ve müdahale tarihinin incelenmesi, mevcut ve potansiyel değerlerinin, ilerideki müdahaleler için sanat, mimarlık tarihi ve kültür mirasının korunması açısından değerlendirilmesidir. Bu amaç için, yapının tarihi arka planı ve müdahale tarihi, yapının mevcut durumu ve yapılan son müdahalelerin analizi ve son olarak kültür mirasının kendine özgü özellikleri ve değerlerinin belirlenmesi için karşılaştırmalı çalışma ve yapının değer analizi yapılmıştır. Bu çalışma ile yapının pek çok farklı işlevde kullanıldığı ve dört dönem altında incelenebilecek müdahaleler geçirdiği anlaşılmış, ayrıca yapının 19. yüzyıldan önce nadiren cami olarak kullanıldığı ve bölgeyi ziyaret eden gezginlerin notlarına göre metruk durumda olduğunu ortaya konmuştur. Sonuç olarak, Ayasofya bugün yapısal açıdan iyi durumda olmasına ve tarihi, sembolik, sanat ve mimari açısından kendine özgü değerler taşımasına rağmen; son yapılan müdahaleler ile Müslümanların ibadetine uygun olmayan kubbe, naos ve bemadaki freskler bir perde sistemi ile kapatılmış, kubbenin altında bulunan opus alexandrinum yer döşemesi halı ile kaplanarak görünmesini engellenmiş ve diğer müdahaleler ile mekan algısı bozulmuş, böylelikle Ayasofya'nın değerlerinin zarar görmesi ve yeterli bir şekilde sunulamaması ile sonuçlanmıştır.