Synthesis and biotransformation studies of various appealing synthons for biologically active natural products
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Bengü Sezen
Danışman: CİHANGİR TANYELİ
Özet:oz BİYOLOJİK AKTİVİTEYE SAHİP DOĞAL ÜRÜNLERİN ÇEŞİTLİ İLGİ ÇEKİCİ YAPITAŞLARININ SENTEZ VE BİYODÖNÜŞÜM ÇALIŞMALARI SEZEN, BENGÜ Yüksek Lisans, Kimya Bölümü Tez Yöneticisi : Prof. Dr. Cihangir Tanyeli Mayıs 2000, 267 sayfa 2,5-Siklohekzadien-l-karboksilat türevleri, doğal ürünlerin asimetrik sentezi için ilgi çekici yapıtaşları ve umut vadeden antikanser özellikli taksoid ilaçların önemli başlangıç maddeleridir. Bu çalışmanın ilk bölümünde, Pig Liver Esteraz (PLE) ve Horse Liver Esteraz (HLE) katalizörlüğünde, (±)-metil-2-metoksi-2,5- siklohekzadien-1-karboksilat türevlerinin ters enantiyomerik ayırımı başarılmıştır. Sentezleme aşamasında, rasemik 2,5-siklohekzadien türevleri, çok ucuz bir başlangıç maddesi olan salisilik asitten Birch indirgen alkilleme yöntemi ile elde edilmiştir. Elde edilen rasemik (±)-metil-2-metoksi-2,5-siklohekzadien-l-karboksilat türevleri, hidrolaz tipi enzimler olan PLE ve HLE kullanılarak, esterlerin her iki enantiyomerinin yüksek enantiyomerik zenginlik (92-96 %) ile enzimatik hidrolizi başarılmıştır. vıElde edilen optikçe aktif ürünlerin mutlak konfigürasyonları, optik saptırma değerlerinin literatür değerleri ile karşüaştrnlmasıyla tayin edilmiştir. Daha sonraki bölüm, potansiyel olarak amino asit yapı taşları olan 5- okzazolidinon türevlerinin enantiyomerik aynştırılmasım kapsar. 2-Alkil ya da 2-aril N-trifmoroasetü-5-okzazolidinon türevleri, ucuz ve tek akiral amino asit olan glisin ve uygun bir aldehitten, Schiff baz tuzları üzerinden sentezlenmiştir. Rasemik 5-okzazolidinon lurevlerinin PLE ve HLE ile enantiyomerik ayrıştırılmasıyla, düşük ve orta derecede enantiyomerik zenginlikte optikçe aktif 5- okzazolidinonlar elde edilmiştir. a,P-Doymamış siklik ketonlar, birçok biyolojik aktiviteye sahip doğal ürünün sentezinde önemli bir rol oynar. Bu çalışmanın üçüncü bölümünde, çeşitli siklik a'- asetoksienonlann hidrolaz tipi enzimlerle enantiyomerik ayrıştırılması incelenmiştir. a,P-Doymamış siklik ketonlar, a'-asetoksi türevlerine Mn(OAc)3 yükseltgenmesi yöntemiyle dönüştürülmüştür. Daha sonra elde edilen bu rasemik a'-asetoksi-a,P-doymamış siklik ketonlar PLE ile aynştırılmıştır. Enzimatik hidroliz, yüksek enantiyomerik zenginlikte (85-98 %) optikçe aktif a'-hidroksi-a,p-doymamış siklik ketonların eldesini sağlamıştır. a'-Hidroksi-a,P-doymamış siklik ketonlann mutlak konfigürasyanları CD spektrumlar yardrmı ile belirlenmiştir. vuTezin son bölümü, bir C2 simetrik diazot ligandının sentezi için önerilen sentetik yolları açıklamaktadır. Tüm ürünlerin yapısı rH-NMR, 13C-NMR ve İR spektroskopisi ile tanımlanmıştır. Optikçe saflık tayinleri kiral kolon takılı HPLC ölçümleri ile yapılmıştır. Anahtar kelimeler: Hidrolazlar, taksoidler, 2,5-sikloh.ekzadien-l-karboksilat türevleri, amino asitler, 5-oxazolidinonlar, a'-hidroksi-a,p-doymamış siklik ketonlar, Mn(OAc)3 yükseltgenmesi, C2 simetrik diazot ligandı. vııı