Tsunami human vulnerability and risk assessment: A globally applicable method
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Geological Engineering, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: DUYGU TÜFEKÇİ ENGİNAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mehmet Lütfi Süzen
Eş Danışman: Ahmet Cevdet Yalçiner
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyayı şekillendiren doğal süreçler insan hayatı ve mülkünü etkilediğinde tehlike oluşturur. Tsunamiler, kıyılara yerleşen ilk medeniyetlerden beri en yıkıcı doğal olaylardan olmuştur. İnsanlık doğal afetlerin etkilerini azaltmak için sürekli stratejiler geliştirmiştir. Bu stratejilerin temel adımlarından biri risk değerlendirmesidir ve en kötü tehlike senaryolarını ve tehlike altındaki topluluk ve varlıkları belirlemeyi içerir. Bu çalışmada dünya üzerinde tsunami tehlikesi altındaki bölgelerin hasar görebilirlik ve risk değerlendirmeleri için bir dizi metodoloji önerilmektedir. Bu metodolojiler tsunami tehlikesi ve insani hasar görebilirlik değerlendirme uygulamalarında açık kaynak veri setlerinin kullanımını ve uzman bağımlılığını azaltmayı öne çıkarmaktadır. Tsunami tehlike değerlendirmeleri için üç farklı açık kaynak sayısal yükseklik modeli seçilmiş ve bunların tsunami taşkın modellemesindeki performansları değerlendirilmiştir. Ardından, tsunamilere karşı insani hasar görebilirlik iki açıdan incelenmiştir. İlki, insanların olay anındaki konumundan kaynaklanan hasar görebilirliği değerlendirmeye yöneliktir. Bu değerlendirmeyi yaparken açık kaynak verilerin ve veriye dayalı yöntemlerin kullanımı araştırılmıştır. İkincisi, tehlike altındaki toplumların farkındalık düzeyi ve hazırlıklı olma durumlarının tespitine odaklanmaktadır. Bu amaçla kırılganlığı belirleyen faktörler tsunami özelinde tanımlanmış ve farklı toplumların farkındalık ve hazırlıklı olma düzeyini ülke ölçeğinde puanlamak için temsili bir parametre oluşturulmuştur. Geliştirilen yöntemler, afet risk değerlendirmesinin tehlike, hasar görebilirlik ve farkındalık ve hazırlıklı olma unsurlarını kapsamaktadır. Bu unsurlar için geliştirilen ve uzman/veri bağımsızlığını teşvik eden yöntemlerin sonuçları, yüksek çözünürlüklü veri ve uzman varlığına dayanan yöntemlerle karşılaştırılmıştır. Önerilen metodolojinin avantajları, dezavantajları ve geliştirilmeye açık yönleri tartışılmıştır.