The Pattern of genetic variation of pinus brutia ten populations from southern Turkey determined by nuclear SSR markers
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2001
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ELHAN S. ERSÖZ ÖZEL
Eş Danışman: SERTAÇ ÖNDE, ZEKİ KAYA
Özet:ÖZ NÜKLEER SSR GENETİK BELİRTEÇLERİYLE TÜRKİYE'NİN GÜNEYİNDEKİ, PINUS BRUTIA TEN. POPULASYONLARINDA GENETİK ÇEŞİTLİLİĞİN BELİRLENMESİ ERSÖZ ÖZEL, Elhan S. Yüksek Lisans, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Zeki KAYA Ortak Tez Yöneticisi: Doç. Dr. Sertaç ÖNDE Eylül 2001, 165 sayfa Bu çalışmada, Türkiye'nin Akdeniz bölgesinden seçilen 3 doğal ve 3 bozulmuş Kızılcam populasyonunda (Alanya-Kargı, Manvgat-Yaylaalan, Antalya-Çalkaya, Fethiye-Yapraktepe, Burdur-Gölhisar ve Çameli-Göldağ) genetik çeşitliliğin belirlenmesi amacıyla nükleer Basit Dizilimli Tekrar (Nuclear Simple Sequence Repeats: n-SSR) genetik belirteçleri kullanılmıştır. Elde edilen veriler, yerleşim birimlerine yakın populasyonlardaki fragmentasyonun ve bozulmanın niceliği ve Akdeniz bölgesindeki kızılcam populasyonunun demografik geçmişi hakkında bilgi sahibi olmak amacıyla kullanılmıştır. vıBaşlangıçta 25 n-SSR primeri tarandı ve en iyi sonuç veren 4 tanesi ile, 3 bozulmaya uğramış, 3 de doğal olduğu varsayılan kızılcam populasyonundan genetik veri toplandı. 4 n-SSR markörü ile 121 polymorfik lokus belirlemiştir. Bu 121 lokusun hepsi de Alanya-Kargı, Manavgat- Yaylaalan, Fethiye-Yapraktepe ve Burdur-Gölhisar populasyonlarında genetik çeşitliliğin belirlenmesi amacıyla kullanılabilirken, Antalya-Çalkaya populasyonu için sadece 76, Çameli- Göldağ populasyonu için sadece 20'si ve Burdur-Gölhisar içinse 58'l kullanılabilmiştir. Tüm populasyonlar için genetik çeşitlilik ortalama 95.97 civarında belgelenmiştir ki bu yüksek bir değerdir. Genetik çeşitliliğin göstergesi olan gözlenen hetrozigotluk minimum 0.31 (Burdur-Gölhisar) ile maksimum 0.41 değerleri arasında değişmekte olup, bu değerler, kızılcamın genetik farklılaşmasının yüksek oduğunu göstermektedir. Haplotipler üzerinde yapılan Moleküler Çeşitlilik Analizi (AMOVA) sonucuna göre, toplam farklılaşmanın % 97, 20'si "populasyon içi farklılaşma" dan kaynaklanmaktadır. Doğal ve bozulmuş populasyonlar birbirlerinden belirgin bir farklılık göstermeseler de doğal populasyonların gözlenen ve beklenen polimorfizmlerinin daha az olduğu gözlenmektedir. Bu sonuç, parçalanmamış populasyonların doğal izolasyonunun bu populasyonlarda kendilemeye sebep olmasına ve ortaya konan polimorifmin azalmasına işaret etmektedir Rastgele-Eşleme dağılım histogramları populasyonların tümünün son 10 000 yıl içerisinde bir demografik değişim geçirmiş olduğunu göstermektedir. vııGenetik uzaklık verilerine göre, Burdur-Gölhisar populasyonunun, bütün populasyonların atası olan ve parçalanarak bölgedeki populasyonları oluşturan ana populasyona en yakın genetik yapıda olduğu saptanmıştır. Mutasyon ve göç oranlarına dayanılarak yapılan analız göstermektedir ki, Burdur-Gölhisar populasyonu, bölgedeki diğer populasyonlardan, oldukça fazla sayıda göç almış ve sonuçta şu andaki genetik yapısına ulaşmıştır. Sonuç olarak, üzerinde çalışılan lokuslara dayanılarak, populasyonlar üzerinde uzun süredir etkili olduğu bilinen tüm faktörlere rağmen ve her ne kadar Çameli-Göldağ ve Antalya-Çalkaya populasyonları, polimorfizmlerinde belirgin bir azalma gösterseler de, genel olarak populasyonların sağlıklı bir genetik yapı sergiledikleri söylenebilir. Bu kaybın sebeplerinin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması için ilave çalışmalar gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Pinus brutia Ten.,n-SSR genetic belirteçleri, genetik çeşitlilik, kendileme,haplotip çeşitliliği, demografi, tarihi yeniden yapılanma. vııı