WOMEN'S CONFRONTATION TO SEXISM: UTILIZING THE CONFRONTING PREJUDICED RESPONSES MODEL AND THE THEATRE OF THE OPPRESSED METHODS FOR PRACTICING CONFRONTATION

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: SILA KAYA

Danışman: Leman Korkmaz Karaoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Cinsiyetçilik, kadınların hayatlarının çeşitli alanlarına nüfuz eden ciddi bir sorundur. Cinsiyetçilikle mücadele etmenin etkili yollarından biri, faillerin gelecekteki önyargılı davranışlarını azalttığı, önyargıya maruz kalan kişilerin iyilik halini artırdığı ve daha az önyargılı bir ortam için yeni normlar oluşturmaya yardımcı olduğu gösterilen yüzleşmedir. Mevcut tez, beş adımlı Önyargılı Tepkilerle Yüzleşme (ÖTY) Modelini kullanmış olup model; tanık olunan tepkinin önyargılı olduğunu belirleme, yüzleşmenin aciliyetini değerlendirme, yüzleşmek için kişisel sorumluluk hissetme, nasıl tepki vereceğine karar verme ve harekete geçme adımlarını içermektedir. Bu modelin önerileri doğrultusunda geliştirilen ÖTY ölçeği, ilk çalışmada Türkçeye uyarlanmış ve Tespit ve Aciliyet, Bedel, Sorumluluk ve Aksiyon olmak üzere üç alt faktör ortaya çıkmıştır. Bu çerçeveyi temel alan tezde, ikinci çalışmada dört haftalık bir müdahale programı geliştirilmiĢtir. Program, Augusto Boal tarafından ortaya atılan ve etkileşimli drama tekniklerini kullanarak toplumsal baskıyı keşfetmek, sorgulamak ve ona karşı çıkmak için geliştirilen Ezilenlerin Tiyatrosu yöntemlerinden yararlanarak, kadınların cinsiyetçiliğe karşı farklı tepkiler geliştirmelerine yardımcı olmayı amaçlamıştır. Programa toplam 29 katılımcı (Ort = 23,48, SS = 4,12) dahil olmuştur. Uyarlanmış ÖTY Ölçeği ve Cinsiyetçiliğe Karşı Kendini Susturma Ölçeği (CKKS) kullanılarak katılımcıların ilerlemeleri değerlendirilmiştir. Wilcoxon işaretli sıralama testleri, ÖTY alt faktörleri için önemli artışlar ortaya koymuş ve müdahalenin kadınların yüzleşme kapasitelerini artırmadaki etkinliğini göstermiştir. Katılımcılarla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler de bu bulguları desteklemiş, müdahalenin olumlu sonuçlarını vurgulamış ve gelecekteki uygulamalar için değerli önerilerde bulunmuştur.