Named entity recognition and explainability analysis on Turkish sports news texts
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YÜKSEL PELİN KILIÇ
Danışman: Pınar Karagöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Varlık İsmi Tanıma (VİT) metinlerden varlık isimlerini saptamak ve belirlenmiş etiketlere göre sınıflandırmayı amaçlayan doğal dil işleme ve bilgi çıkarımı problemidir. Özellikle spor gibi alana özel VİT çalışmaları, İngilizce, Çince gibi yaygın kullanılan dillere kıyasla Türkçe metinlerde oldukça kısıtlı sayıdadır. Spor dünyasında teknolojinin kullanımının yaygınlaşmasıyla beraber spor yönetimi, sporcu performansı artırılması, sporcu-taraftar arasındaki ilişkinin güçlendirilmesi gibi alanlarda çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Spora yapılan yatırımların artmasıyla birlikte, sporda finans, pazarlama ve sporcu psikolojisi gibi alanlardaki çalışmalar artmıştır. Sporcu, takım ve taraftar arasındaki ilişkiyi daha iyi anlayabilmek için niteliksel verilerden bilgi çıkarma alanında bir boşluk vardır. Geleneksel yöntemlerle karşılaştırıldığında derin öğrenme modellerinin Türkçe VİT alanında uygulanmasında daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Ayrıca, bu modellerin yorumlanabilirliği ve açıklanabilirliği üzerine daha az çalışma yapılmıştır. Bu çalışmada spor metinlerinden oluşturulmuş yeni veri kümeleri sunulmuş ve deneylerde kullanılmıştır. Bu çalışmada farklı derin öğrenme modellerinin performansının karşılaştırılması ve farklı etiketleme şemalarının etkisi incelenmiştir. Ayrıca, varlık isimlerinin dağılımının performansa etkisi de çapraz doğrulama yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmanın diğer odaklarından birisi de modellerin yorumlanabilirliğidir. Yorumlanabilirlik yöntemleri uygulanarak, modellerin tahminlerinin arkasındaki mantığı anlayabilmek amaçlanmıştır. Modellerin nasıl karar verdiğinin anlaşılması Türkçe VİT alanında henüz çok çalışılmamıştır. Bu araştırma, sadece doğal dil işleme ve bilgi çıkarma alanına katkıda bulunmakla kalmayıp, spor araştırmaları ve yönetim uygulamalarını zenginleştirme ve spor ile teknoloji arasındaki etkileşime yeni içgörüler sağlama potansiyeline de sahiptir.