FIRE VULNERABILITY ASSESSMENT FOR HERITAGE PLACES:A CASE OF THE CITY OF SAFRANBOLU WORLD HERITAGE SITE
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: AYNUR ULUÇ KEÇİK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Meltem Şenol Balaban
Eş Danışman: Sibel Yıldırım Esen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yangın olayları kültürel mirası tehdit etmekte ve geri dönüşü olmayan zararlara sebep olmaktadır. Can kaybı, binaların ve geleneksel kentsel dokuların tahribatı yangının olası sonuçları arasında yer almaktadır. Kültürel miras yapılarındaki yangınların başlıca nedenleri elektrik tesisatlarındaki eksiklikler, restorasyon çalışmaları sırasında kullanılan elektrikli aletler, bakımsız bacalar ve yangın güvenliği ihmali sayılabilir. Bu faktörlerin yanı sıra, yapı malzemesi olarak ahşabın kullanılması, bakımsızlık, yapıların durumu ve acil durumlarda dar sokaklara ulaşım zorluğu nedeniyle Türkiye'deki tarihi kent dokuları yangınlara karşı oldukça hassastırlar. Tüm karar alma süreçlerinde önlemler alındığı takdirde yangınlar genellikle önlenebilir olaylardır. Uluslararası ve ulusal politikalara dayalı yangın risk yönetimi politikalarının varlığı ve uygulanması, kolaylaştırılmış yöntemlerin geliştirilmesi yangınların önlenebilmesi için kritik öneme sahiptir. Ancak, kentsel ölçekteki kültürel miras alanları için yangın hasar görebilirlik değerlendirmesi çalışmaları sayıca sınırlıdır. Mevcut yöntemlerin zaman gereksinimleri ve mali açıdan uygulanabilmeleri zordur. Bu kapsamda, bu tez kentsel ölçekteki kültürel miras alanları için kullanılan mevcut ilkeler, metodlar ve araçlara dayalı bir ön değerlendirme yöntemi önermeyi amaçlamaktadır. Çalışma literature üç temel konuda katkı sağlamaktadır. Kültürel miras için yangın hasar görebilirlik değerlendirme parametrelerini, kolaylaştırılmış bir yöntem ve politikalarını tanımlamaktadır. Yangın hasar görebilirlik değerlendirme yaklaşımı, yöntemi ve sürecini tanımlayarak UNESCO Dünya Mirası Alanı yönetimine de katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Kültürel miras alanlarının yangına karşı hasar görebilirliği, yapı ve mahalle ölçeğindeki farklı faktörlerle ilişkilidir. Bu çalışmada, kültürel miras yangın hasar görebilirliğine dair faktörler dört kategori altında sınıflandırılmıştır: (i) Tutuşturma kaynaklarının varlığı, (ii) Yanıcı maddelerin varlığı, (iii) Yapı ölçeğinde Yangınla Mücadele ve (iv) Mahalle ölçeğinde Yangınla Mücadele. Bu kapsamda, Safranbolu Kenti Dünya Miras Alanı için yangın hasar görebilirlik değerlendirmesi yapılmıştır. Veri toplama için farklı zamanlarda saha çalışması ve çeşitli yerel paydaşlarla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yangın hasar görebilirlik değerlendirmesi için Coğrafi Bilgi Sistemi'nde yapılan analizler sonucunda Çeşme Mahallesinde yer alan yapıların % 59'unun orta, yüksek ve çok yüksek yangın hasar görebilirlik seviyesinde olduğu ortaya çıkmıştır. Bu çalışma, kültürel mirasın yangın risk yönetimi için bir politika çerçevesi de önermektedir. Buna göre kültürel miras yangın risk yönetimi bölgesel, kentsel ve yapı gibi farklı ölçeklerde ele alınmalıdır. Farklı aktörleri ve yeterli teknik kapasiteyi içeren katılımcı süreçler ve geçmiş yangın olaylarına dair ulusal bir veri tabanı gerekli politikalar arasında yer almaktadır. Sonuç olarak, kültürel miras yangın hasar görebilirlik değerlendirmesine yönelik politika oluşturma süreci, Türkiye'deki mevcut karar alma mekanizmalarına ve yangın riskine maruz kalan diğer miras alanlarına uygulanabilir.