A risk-based monitoring and control strategy for micropollutants in a river basin

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: TOLGA PİLEVNELİ

Danışman: ÜLKÜ YETİŞ

Özet:

Bir nehir havzasındaki yerüstü sularının kalitesinin uygun maliyetli bir şekilde izlenmesi ve değerlendirilmesi ve noktasal kaynakların mikrokirletici deşarjlarının kontrol edilebilmesi için bir metodoloji geliştirmeye ihtiyaç vardır. Bu çalışma, mikrokirleticileri Yeşilırmak Nehir Havzasındaki (YNH) potansiyel tehlikelilik ve maruziyet seviyelerine göre önceliklendirerek, bir izleme ve kontrol stratejisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. 295 mikrokirleticinin tespit edilmesindeki zamansal ve mekansal farklılıklar, istatistiksel eleme yaklaşımı benimsenerek değerlendirilmiş ve YNH'de öne çıkan (ÖÇ) mikrokirletici olarak tanımlanan 25 mikrokirletici, su kalitesi izleme çalışmaları için iz-kirletici olarak önerilmiştir. Zamansal değişime bağlı olarak, tercih edilen mikrokirletici izleme mevsimi olarak ilkbahar önerilmiştir. YNH'de ilk kez, noktasal kaynak deşarjlarındaki mikrokirleticileri kontrol etmek için sabit seyrelme faktörü (SF) stratejisi benimsenmesinin uygulanabilirliği, her bir noktasal kaynak için SF hesaplanarak değerlendirilmiştir. Sonuçlar, sabit DF stratejisinin hedeflenen su kalitesi standartlarına ulaşmada başarısız olduğunu göstermiştir. Her bir alt havzadaki risk düzeyini değerlendirmek için, yerüstü suyu ve noktasal kaynaklı risk değerlendirme metodolojilerinin birleştirilmesiyle geliştirilen ekotoksikolojik risk değerlendirme metodolojisi kullanılmıştır. Gerçekleştirilen iki değişkenli korelasyon analizinin sonuçları, 17 ÖÇ mikrokileticinin yerüstü suyu konsantrasyonlarının havza karakteristikleriyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu bilgi, YNH'de noktasal kaynak yönetimi stratejisi önermek için SF ve ekotoksikolojik risk değerlendirmelerinin sonuçlarıyla birlikte yorumlanmıştır. Önerilen izleme ve kontrol stratejisinin uygulanması, su kalitesi izlemesinin uygun maliyetli olmasını ve su kalitesi hedeflerine ulaşılmasını sağlayacaktır.