Vehicle change in right-node raising and verb phrase ellipsis in English and Turkish

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dili Öğretimi Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: EMİNE EREN GEZEN

Danışman: MARTINA GRACANIN YÜKSEK

Özet:

Bu çalışmada, eksiltme (ellipsis, ing) tümcelerindeki göndergelerin (anaphor, ing) anlamlandırılması ve işlemlenmesini inceledik. İki farklı eksiltme yapısı üzerinde, özellikle, Taşıyıcı Değişimi'nin (TD) (Vehicle Change, (VC) ing) gönderge çözünürlüğündeki rolüni inceledik. Yani, Eylem Öbeği Eksiltme (EÖE) (Verb Phrase Ellipsis, (VPE ) ing) ve Sağ Budak Yükseltme (SBY) (Right Node Raising, (RNR) ing) tümcelerinin ekseninin değişmez (strict, ing.) veya değişken (sloppy, ing) olarak yorumlanmasında belirsizliğe yol açan bir gönderge içerdiğinde, bu göndergelerin nasıl anlamlandırıldığını araştırdık. TD, adılla ilgili olmayanların, eksiltme altında, adılla ilgili olarak yorumlanmasına izin veren anlamsal bir süreçtir. TD'nin bilişsel işlemleme açısından zor ve/ya maliyetli olup olmadığını belirlemek amacıyla, yorumlanması TD gerektiren cümlelerin, TD'nin gerekli olmadığı tümcelere göre daha fazla güçlükle işlenip işlenmediğini inceledik. Eksiltili kısmın bir dönüşlü veya iyelik göndergesi içerdiği durumlarda, göndergelerin yorumlanması ve dilsel işlemesi sırasında, TD'nin olası bir etkisini görmek için, çevrimdışı yorumlamaya ve belirsiz SBY ve EÖE cümlelerinin çevrimiçi işlenmesine odaklanıyoruz. Ayrıca, öncül ve gönderge arasındaki cinsiyet eşleşme(me)sinin, göndergenin yönlülüğünün ve dilin yönlülük değiştirgenin (directionality parameter, ing) bu eksilti altındaki gönderge yorumunu nasıl etkilediğini araştırıyoruz. Çevrimdışı anlamsal yorumlama görevleri kullandık ve kendi hızında çevrim içi okuma deneyi uyguladık. Ayrıca, bu anlamsal belirsizliklerden hangilerinin anadili İngilizce olanlar, anadili Türkçe olanlar ve İngilizceyi ikinci dil olarak konuşanlar tarafından daha çok kabul edildiğini araştırıyoruz. Sonuçlar, TD gerektiren yorumların genel olarak tercih edilmediğini ve bilişsel işlemleme açısından zor ve maliyetli olduğunu ortaya koydu. Göndergelerin yorumlanmasında cinsiyet eşleşme(me)sinin etkisi bulunamadı. Son olarak, göndergelerin yönlülüğünün ve dilin yönlülük değiştirgenin (directionality parameter, ing) bu göndergelerin yorumlanması üzerindeki etkisine ilişkin karışık sonuçlara varıldı.