Modeling contaminant transport and remediation at the AKSA acrylonitrile spill site
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Çevre Mühendisliği Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: SEMA SEVİNÇ ŞENGÖR
Danışman: KAHRAMAN ÜNLÜ
Özet:öz AKSA AKRİLONİTRİL DÖKÜNTÜ ALANINDA KİRLİLİK TAŞINIMININ MODELLENMESİ VE KİRLİLİK GİDERİMİ Şengör, Sema Sevinç Yüksek Lisans Tezi, Çevre Mühendisliği Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Kahraman Ünlü Ağustos 2002, 103 sayfa 1999 yılında Türkiye'de meydana gelen deprem, sentetik elyaf üretimi yapan bir fabrikada, akrilonitrilin depolandığı 3 tankta hasara yol açmıştır. Bunun sonucu olarak yaklaşık 6500 ton akrilonitril beton havuzlardan tank sahasına dökülmüştür. Dökülen akrilonitrilin büyük bir kısmı yüzey akış yoluyla denize ulaşmış, diğer kısmı ise, tank sahasındaki beton havuzların tabanında oluşan geniş çatlaklardan alttaki toprağa sızmış ve buradan da sığ akifere erişmiştir. Deprem kazasından sonra kısa süre içerisinde, kimyasalın yayılma boyutunu gözlemlemek ve akrilonitril konsantrasyonları ile birlikte yeraltısu seviyelerini incelemek amacıyla, akifere toplam 16 gözlem kuyusu açılmıştır. Sahada ölçülen değerler baz alınarak, 2 pompaj kuyusu ve 4 drenaj hendeği daha açılmış ve mevcut yeraltı suyunu pompalamak içindevreye sokulmuştur. Saha ve veri toplama çalışmaları, AKSA tarafından gerçekleştirilmiştir. Tesis sahasındaki yeraltısuyu akışı ve kirlilik taşınımını analiz etmek amacıyla bir sayısal modelleme çalışması yürütülmüştür. Modelleme çalışması, akış ve kirlilik taşınımını analiz eden bir yazılım paketi olan GMS kullanılarak yapılmıştır. Bu 2 ve 3-boyutlu değişken akış ve taşınım modelleri, önce ilk 266 günlük yeraltısu seviyeleri ve konsantrasyon ölçüm değerleri ile kalibre edilmiş, ardından, bir sonraki 540 günlük ölçülen değerler ile karşılaştırılarak doğrulanmıştır. Bu model sonuçları, pompalama- arıtma yönteminin ve doğal seyreltmenin ne düzeyde etkili olduğunu tahmin etmek amacıyla irdelenmiştir. Kirletcinin döküldüğü akiferin uygun hidrojeolojik yapısı, mevcut yeraltısuyu akış rejiminin özellikleri ve ayrıca pompaj nedeniyle, kirliliğin tesis sahası dışına yayılması makul ölçüde kontrol altına alınmıştır. Uygulunan YAS pompaj çalışmalarının sahanın çok geçirimli olan bölgelerinde etkili olduğu, ancak az geçirimli olan bölgelerde ise beklenen düzeyde AN giderimini sağlayamadığı görülmüştür. Uzun vadede yürütülen simulasyon sonuçları, sığ akiferde, doğal seyrelmeyle kirliliğin önemli ölçüde azaldığını göstermiştir. Ancak az geçirimli bölgeler pek etkilenmemiştir. Konservatif bir yaklaşımla AN kirliliğinin en kötü şartlar altında taşınımını dikkate alan uzun vadeli simulasyon sonuçlarına göre, alt akiferdeki AN konsantrasyonlarının 200-250 mg/L düzeyinde olacağı tahmin edilmektedir. Anahtar Kelimeler: akrilonitril, kirletici taşınımı, pompalama-arıtma yöntemi, sayısal modelleme, vı