The unbearable heaviness of nonbeing: The path from crisis of meaning to meaningfulness during bereavement

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: DENİZ OKAY

Danışman: Özlem Bozo

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu doktora tezinin temel amacı, anlam kavramını özellikle kayıp ve yas bağlamında kapsamlı bir şekilde incelemektir. Bu amaçla, iki ayrı çalışma yürütülmüştür. İlk çalışmada, anlam, anlam krizi ve anlam kaynakları kavramlarını ölçmek amacıyla tasarlanmış olan Anlam Kaynakları ve Hayatın Anlamı Ölçeği'nin Türkçe adaptasyonunun yapılması amaçlanmıştır. Çalışma örneklemini 2172 katılımcı oluşturmuştur. Araştırmanın bulguları, bu ölçeğin Türkçe adaptasyonunun güvenilir ve geçerli olduğunu göstermiştir. Bunun yanında, ölçeğin içerik ve faktör analizi sonuçlarına dayanarak Anlam Kaynakları Kart Tekniği'nin de Türkçe adaptasyonu geliştirilmiştir. İkinci çalışma, yas sürecinde anlam oluşturma süreçlerinin incelenmesine odaklanmıştır. Bu amaçla, mevcut alanyazındaki modeller ile varoluşçuluk teorileri birleştirilerek yeni bir model oluşturulmuştur. Bu araştırmanın örneklemini, son iki yıl içinde sevdiklerini kaybetmiş 333 kişi oluşturmuştur. Önerilen modeli test etmek amacıyla yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, uygulanan birkaç model değişikliğinin ardından, son modelin yeterli uyum sergilediğini göstermiştir. Bu modele göre, anlam krizinin stresi; stresin de anlam oluşturma süreçlerini (amaçlı ruminasyon, girici ruminasyon, duygusal dışavurum, belirsizliğe tahammül) anlamlı olarak yordadığı bulunmuştur. Ruminasyon değişkenlerinin durumsal anlamın negatif yordayıcıları, duygusal dışavurum ve belirsizliğe tahammül değişkenlerinin ise pozitif yordayıcıları olduğu görülmüştür. Son olarak, ölüm kaygısının, durumsal anlam ile genel anlam arasında anlamlı bir aracı değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu tezin sonuçları, mevcut alanyazın bağlamında tartışılmış; güçlü yönleri, sınırlılıkları ve klinik açıdan önemi ele alınmıştır.