Effect of meteorology and transport on particle concentrations and size distribution in Eastern Mediterranean atmosphere

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ELİF SENA UZUNPINAR

Danışman: SÜLEYMAN GÜRDAL TUNCEL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, partikül madde boyutları ile atmosferik prosesler arasındaki ilişkiyi ve toz taşınımının partikül madde boyutu dağılımı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Sayısal (0.2 μm ile 32 μm arası) ve kütlesel (PM1, PM2.5 ve PM10) PM konsantrasyonları, 1 Nisan 2017 ve 31 Ekim 2018 tarihleri arasında kırsal (Türkiye'nin Akdeniz kıyısı) ve banliyö (İç Anadolu) olmak üzere iki farklı istasyonda eş zamanlı olarak toplanmıştır. Ankara'da kaba parçacıklar daha baskınken, Marmaris nispeten daha küçük boyutlu parçacıklardan oluşmaktadır. Banliyö istasyonundaki yerel kaynak katkısının baskınlığı nedeniyle taşınan partiküllerin konsantrasyonlar üzerindeki etkisi maskelenmiştir. Banliyö istasyonunda Doğu yönlerden gelen tozunun etkisi gözlenmiştir. Ağırlıklı olarak yaz mevsiminde meydana gelen Sahra tozu olaylarında mevsimsel kayma gözlenmiş ve kış mevsimi baskın olmuştur. Yağmur olaylarının sadece PM2.5 üzerinde etkili olduğu ve dolayısıyla PM'nin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkisini azaltmadığı gözlenmiştir. Kırsal istasyonun PMF analizi deniz tuzu, toprak, yerel antropojenik, petrol yanması ve bölgesel yanma olmak üzere beş faktörün varlığını ortaya koymuştur. Kaba partiküllere litofil ve kalkofil elementler hakimdir. İkincil inorganik iyonlar, toprak elementleri ve deniz tuzu, PM10 kütlesinin yaklaşık %75'ini oluşturmaktadır. Kuzey Afrika tozu litofil elementlerinin konsantrasyonlarının %55- %76'sını oluştururken, deniz tuzu ve ikincil iyon katkısı nedeniyle, PM10 kütlesinin yalnızca %26'sını oluşturmaktadır.