From relationlessness to relatedness: Alienation and the in-between realm revisited

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: TUĞBA ÖZER

Danışman: HACER ELA ARAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Birinci Sanayi Devrimi ile birlikte üretim süreçlerinde ve buna bağlı olarak kentsel formun kendisinde yaşanan dönüşümle birlikte gelen ilişkisizlik biçimleri, o zamandan bu yana "yabancılaşma" olarak tartışılır. Yabancılaşma; işyerinde kendini gösterir, gündelik yaşama nüfuz eder, yapılı çevrede somutlaşır ve ekranlar aracılığıyla yayılmaya devam ederek yıllar boyunca pek çok biçim alır. Her ne kadar yabancılaşmaya yol açan bu koşullar 21. yüzyılda hâlâ geçerliliğini korusa da bu koşulların "tanıdık" olmaları fark edilmemelerine sebebiyet verir. Bu aşinalık, yabancılaşmanın ortadan kalktığı yanılsamasına yol açar; ancak yabancılaşma insan yaşamını örtük olarak etkilemeye devam etmektedir. Bu araştırma bunu bir sorunsal olarak ele almaktadır. Bu bağlamda, bu araştırmanın amacı iki yönlüdür. Birincisi, yabancılaşmanın "gizli sürekliliğinin" tarihsel ve teorik olarak yapılı çevre kapsamında izini sürerek yabancılaşma olgusunu yeniden diriltmek ve 21. yüzyıldaki etkilerini ortaya çıkarmak. İkincisi, ilişkisizlik biçimlerini ilişkilenme biçimlerine dönüştürme ve dolayısıyla da yabancılaşmanın olumsuz etkilerini iyileştirme olasılıklarını mimari söylem içinde araştırmak. Araştırma, ilişkilenmenin tanımlayıcısı olarak "ara alan" kavramını yeniden ele alır. Çeşitli zıtlıkların buluşması, etkileşime girmesi ve uzlaşması için ortak bir zemin sağlayan ara alan kavramı, filozof Martin Buber ve diğer pek çok kaynaktan esinlenen Aldo van Eyck tarafından geliştirilmiştir. Van Eyck'in geliştirdiği ve sonrasında Herman Hertzberger'in de yorumladığı ara alan kavramının yeniden hatırlanmasının gerekliliğini vurgulayan bu araştırma, ara alan kavramının, ilişkisizlik biçimlerinin çeşitli ilişkilenme biçimlerine dönüştürülmesi açısından faydalı olacağını savunmaktadır.