The relationship between key individual psychological resources and psychological well-being: A meta-analysis study
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: AYŞEGÜL ARACI İYİAYDIN
Danışman: Zeynep Sümer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu meta-analiz çalışmasının ana amacı, temel bireysel psikolojik kaynaklar (psikolojik sağlamlık, umut, iyimserlik, öz saygı, öz yeterlik, öz kontrol ve bütünlük duygusu) ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin boyutunu araştırmaktır. Ayrıca, her bir temel bireysel psikolojik kaynağın psikolojik iyi oluş ile ilişkisinin boyutu da bu meta-analiz çalışması kapsamında incelenmiştir. Çalışmanın betimleyici kısmında meta-analize dahil edilen araştırmaların yayımlanma tarihi, örneklem büyüklüğü, katılımcıların yaş ortalaması ve/veya yaş aralığı, özellikleri (üniversite öğrencisi ve diğer gruplar), cinsiyet dağılımı, köken ülkesi, Hofstede'nin altı boyuttan oluşan kültürel boyutları (güç mesafesi, bireysellik, başarıya yönelik motivasyon, belirsizlikten kaçınma, uzun vadeli yönelim ve hoşgörü), araştırmada kullanılan temel bireysel psikolojik kaynağın türü ve bu psikolojik kaynağı hangi ölçme aracı ile ölçtüğü, kullanılan psikolojik iyi oluş ölçeğinin uyarlama ya da orijinal olması yer almıştır. Meta-analize dâhil edilme kıstasları çerçevesinde yapılan taramalar sonucunda 170 ana çalışmadan 251 etki büyüklüğü elde edilmiştir. Hem ana meta-analizde, hem de alt gruplar bazında yapılan meta-analizlerde etki büyüklüklerinin hesabında rastgele etkiler modeli kullanılmıştır. Etki büyüklüklerinin ana ve alt grup bazındaki ilişki ve düzenleyici değişken analizlerinde iki (CMA programı kullanılarak) ve üç boyutlu meta-analiz (R programı kullanılarak) yöntemleri kullanılmıştır. Ana grup meta-analiz sonucu, temel bireysel psikolojik kaynaklar ile psikolojik iyi oluş arasında istatistiksel olarak anlamlı ve büyük düzeyde etki büyüklüğünde (0.589) bir ilişki olduğunu açıkça göstermiştir. Alt grup meta-analizlerinin sonuçlarına göre psikolojik sağlamlık (0.587), umut (0.559), iyimserlik (0.530), öz saygı (0.643), öz yeterlik (0.540), öz kontrol (0.431) ve bütünlük duygusu (0.676) ile bireylerin (çocuklar ve ergenler hariç) psikolojik iyi oluşları arasında orta düzeyde etki büyüklüğünde ve anlamlı bir ilişki gözlenmiştir. Etki büyüklükleri arasındaki çeşitliliğin kaynaklarını araştırmak amacıyla çalışmanın yayımlanma tarihi, örneklem büyüklüğü, katılımcıların yaş grubu, katılımcıların köken ülkeleri, Psikolojik İyi Oluş Ölçekleri'nin türü, temel bireysel psikolojik kaynakların ölçümünde kullanılan ölçeklerin kullanım sıklığı ve Hofstede'nin altı kültürel boyutu olmak üzere altı farklı düzenleyici değişkenin olası etkisi araştırılmıştır. Yapılan düzenleyici değişken analizlerinde bazı temel bireysel psikolojik kaynaklar (umut, iyimserlik, öz kontrol ve bütünlük duygusu) ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkinin, örneklem büyüklüğü, temel bireysel psikolojik kaynakların ölçümünde kullanılan ölçeklerin kullanım sıklığı, katılımcıların köken ülkeleri ve Hofstede'nin üç kültürel boyutuna (bireycilik, uzun vadeli yönelim ve hoşgörü) göre farklılaştığı görülmüştür. Çalışmanın bulguları güncel alan yazın doğrultusunda tartışılmıştır.