The mediating role of driving-related cognitions and anxiety in the relationship between driving skills and driving behaviors
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: DERYA AZIK ÖZKAN
Danışman: BAHAR ÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sürücü becerileri ve sürücü davranışları, yol trafik güvenliği alanyazınında en çok çalışılan ve en etkili değişkenleridir. Sürücü becerileri ve sürücü davranışları literatürde sıklıkla araştırılıp aralarındaki ilişkiler incelense de kaygıyla ilişkili faktörler her zaman sınırlı (kaçınan) veya klinik gruplar içinde değerlendirilmiştir. Ancak kaygı da öfke gibi gün içinde sıklıkla yaşanan olumsuz bir duygu durumudur ve eylemlerimizi yönlendirirken etkilidir. Bu amaç ve literatür bulgularından hareketle bu çalışmada, sürücü becerileri ile sürücü davranışları (sapkın ve kaygılı) arasındaki ilişki incelenmiştir. Ayrıca bu ilişki, kaygılı araç kullanma bilişleri ve kaygılarının aracı rolü ve sürücünün kaygı düzeyi ile de araştırılmıştır. Her bir değişken için ayrı ayrı yapılan detaylı araştırma ve testler sonucunda, algısal-motor becerilerin ve güvenlik becerilerinin kaygıya bağlı performans eksiklikleri ve hatalara giden yolda, trafik ortamlarıyla ilgili olmak üzere kaza-panik ile ilgili yargıların ve sosyal yargıların aracı değişkenleri ile anlamlı bir şekilde yordandığı bulunmuştur. Aynı incelemeler, durumluk ve sürekli kaygı için de test edilmiş ve hem algısal-motor beceriler hem de güvenlik becerileri için kaygıya bağlı performans eksiklikleri ve hatalara giden yoldasürekli kaygının aracı rolü bulunmuştur. Bu çalışma, bugüne kadar sürücü becerileri, sürücü davranışları, sürüş ve genel kaygı ile ilgili bireysel literatür bulgularının toplandığı, test edildiği ve genel sürücü popülasyonu için işlevsel olduğu kanıtlayan öncü bir çalışmadır. Özellikle bireylerin becerilerine ilişkin değerlendirmelerinin, kasıtsız ve birbirine paralel olan eylemleri (performans eksiklikleri ve hatalar) yordarken kaygı ile alakalı değişkenlerin etkisinin saptanması, burada önemli bir mekanizmanın olduğunu vurgulamaktadır. Gelecekteki çalışmalarda, trafik ortamındaki günlük kaygının sonuçlarını daha iyi anlamak için, daha güvenli sürücüleri ve daha güvenli trafik ortamını desteklemek için bu potansiyel ilişkiler yeniden incelenmelidir.