Hükümet yapılarının kentsel ve mimari tasarımı üzerine bir inceleme: Ankara'da inönü ve dumlupınar bulvarları


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ELİF BEKAR

Danışman: FATMA CÂNÂ BİLSEL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Hükümet yapılarının bir ülkedeki kamu mimarisinin temsilcisi olduğu ve bir başkentin kimliğinin şekillenmesinde önemli bir rol oynadığı öncüllerinden yola çıkan bu tez, Türkiye Cumhuriyeti'nin başkenti Ankara'da bulunan hükümet yapılarını, kentsel bağlamla değişen ilişkileri ile, kamusal, sembolik ve işlevsel boyutları açısından incelemektedir. Bu tez çalışması, özellikle Ankara'daki hükümet yapılarının mimari ve kentsel niteliklerinin zaman içinde nasıl değiştiğine odaklanmakta; bu kapsamda, söz konusu değişimin başkentin gelişimi üzerindeki etkilerini ve bu dönüşümü yönlendiren temel faktörleri araştırmaktadır. Hükümet yapılarının üretildiği dönemlerin siyasal ve ideolojik bağlamı, planlama kararları, benimsenen mimari ve kentsel tasarım yaklaşımları, tasarımcılarının tutumları ve tasarım süreçleri incelenerek, bu binaların günümüzde nasıl ele alındığına, tasarlandığına ve üretildiğine ilişkin eleştirel bir değerlendirme yapılmaktadır. Bu çalışma, konuları mekânsal, dönemsel ve yöntemsel boyutları üzerinden kategorize eden metodolojik bir yaklaşım benimsemiştir. Bu çerçevede, Dumlupınar Bulvarı üzerinde 2010 yılından sonra inşa edilen hükümet yapıları, seçilen örneklerin mimari ve kentsel özelliklerini çözümleyen analizlere dayanılarak ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Araştırmanın bulguları, hükümet yapılarının mimari ve kentsel niteliklerini belirleyen etkenlerle ilişkilendirilerek değerlendirilmiştir. Bu bulgular öncelikle, değişen kentsel planlama yaklaşımı doğrultusunda şekillenen, otomobil odaklı, doğrusal bir kentsel gelişim ile karakterize edilen kentsel bağlamın ve kentsel tasarım eksikliğinden kaynaklanan parçacıl planlama anlayışının etkilerini ortaya koymaktadır. Bu faktörler, çoğunlukla kendi parselleri içinde büyük boşluklar içerisinde yalıtılmış olan ve bu nedenle kamusal kullanımı ve erişilebilirliği kısıtlanan yapıların kentsel, biçimsel ve işlevsel organizasyonunu etkilemekte; bu durum, yapıların kamusal alanla ve birbirleriyle olan görsel ve mekânsal ilişkilerini koparmaktadır. Hükümet yapılarının tasarımına ilişkin mimari yaklaşımın kısmen dönemin ideolojik yönelimlerinden ve politikalarından etkilendiği; projelerin elde edilmesinde kullanılan yöntemlerin değişiminin de yapılı çevrenin biçimlenmesinde etkili olduğu belirlenmiştir.