Analyses of Azerbaijan's foreign trade by integrating volatilities of rates of changes in oil prices and exchange rates

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: SHOHRAT SULEYMANLİ

Danışman: ESMA GAYGISIZ LAJUNEN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İhracat-ithalat ve Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) için belirleyici faktörler olan petrol fiyatı ve reel efektif döviz kuru, petrol ihraç eden ülkelerde çok fazla araştırmaya konu olmuştur. Azerbaycan'ın ham petrol ihracatına bağımlılığı nedeniyle petrol fiyatlarındaki dalgalanmalar döviz kurundaki hareketlenmeler ile birlikte Azerbaycan ekonomisine yansımaktadır. Bu araştırma, (a) ihracat-ithalat büyümesi ile GSYİH büyümesi arasındaki ilişkileri, (b) petrol fiyatlarındaki ve reel efektif döviz kurundaki değişim oranlarının (DLPOIL&DLREER) ve ayrıca bu verilerin volatilitelerinin (VOLPOIL&VOLREER) ihracat-ithalat büyümesi ve GSYİH büyümesi üzerindeki etkilerini Vektör Otoregresif (VAR) modelini kullanarak 2001 ilk dönemden 2020 son döneme kadar üç aylık bir zaman serisinde incelemektedir. Petrol fiyatlarındaki ve reel efektif döviz kurundaki değişim oranlarının volatilite değerlerini bulmak için Otoregresif ve Genişletilmiş Otoregresif Koşullu Varyans (ARCH&GARCH) modelleri kullanılmıştır. DLPOIL ve DLREER değerlerinin etkilerini belirlemek için, kısıtsız VAR modelinin granger nedensellik, etki-tepki fonksiyonları, varyans ayrıştırma ve dinamik çarpan fonksiyonu sonuçlarını kullandık. VAR modelinin sonuçları, (a) DLREER'ın yalnızca GSYİH büyümesi üzerinde anlamlı-negatif etkiye sahip olduğunu, (b) DLPOIL'ın ise ihracat büyümesi ve GSYİH büyümesi üzerinde anlamlı-pozitif etkiye, ithalat büyümesi üzerinde ise anlamlı-negatif bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, VOLPOIL ve VOLREER'in diğer değişkenler üzerindeki etkisini ayrı ayrı bulmak için, önceki VAR modelinde kullanılan analiz yöntemleri uygulanarak yeni VAR modeli oluşturulmuştur. Yeni VAR modelinin bulguları, (a) VOLREER'in yalnızca GSYİH büyümesi üzerinde anlamlı-negatif etkiye sahip olduğunu, (b) VOLPOIL'in ise ihracat büyümesi ve GSYİH büyümesi üzerinde anlamlı-negatif etkiye, ithalat büyümesi üzerinde ise anlamlı-pozitif bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır.