Building the "modern" environment in early republican Turkey: Sümerbank Kayseri and Nazilli factory settlements
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2002
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: BURAK PERİ
Danışman: Tomris Elvan Altan
Özet:oz ERKEN CUMHURİYET TÜRKİYE'SİNDE 'MODERN' ÇEVRENİN İNŞASI: SÜMERBANK KAYSERİ VE NAZİLLİ FABRİKA YERLEŞİMLERİ PERİ, Burak Yüksek Lisans, Mimarlık Tarihi Bölümü Tez Yöneticisi: Yrd. Doç. Dr. Elvan Altan ERGUT Haziran 2002, 262 sayfa Bu çalışmada, devletçiliğin kabulü sonrası hazırlanan Beş Yıllık Sanayi Planına göre Türkiye'de tekstil endüstrisini kurmak üzere, 1930'lann ortalarında Sovyetler tarafından tasarlanıp inşa edilen Kayseri ve Nazilli Sümerbank Fabrikaları incelenmektedir. Bu yerleşimlerdeki değişik bina tipleri incelenerek, erken Cumhuriyet Türkiye'sinin modernleşme projesince yönlendirilen endüstrileşme ve toplumsal dönüşümde bu fabrikaların oynadığı rol değerlendirilmeye çalışılmıştır. İlk olarak yerleşimlerdeki fabrika binaları, batıdaki çağdaş örneklerle, özelliklede 'modern Amerikan endüstri planlaması 'nı Sovyet endüstrisine tanıştıran Albert Kahn'ın fabrika tasarımlarıyla karşılaştırarak incelenmiştir. Türkiye, Kayserive Nazilli fabrikalarının gerçekleşmesi için, Sovyetlerin böylece kazandığı tecrübeyi ithal etmiştir. İkinci olarak erken 20. yüzyıl avrupasındaki öncü toplu konut gelişmelerine ve bu konuda Türkiye'nin çağdaş deneyimine referansla, yerleşimlerdeki evler incelenmiştir. Sovyetlerce yapılan bu fabrika memur ve işçi evleri, Türkiye'deki toplu konutların ilk örneklerinden olduğundan, belgeleme ve çalışma alanı olarak önemlidirler. Son olarak, bu yerleşimlerdeki klüp binaları sinemalar ve spor alanları gibi dinlence ve eğlence mekanları, işçilerin sosyal toplanma mekanları olan bu yerlerin, erken Cumhuriyet'in toplumsal hayatının değişimindeki etkilerini değerlendirmek için incelenmiştir. Bu incelemelerin amacı, Kayseri ve Nazilli fabrika yerleşimlerini, erken Cumhuriyet Türkiye'sinin yeni yaşam biçimini örnekleyen, sadece endüstrileşme ve teknik eğitimin değil, toplumsal değişminde aktif merkezleri olarak değerlendirmektir. Anahtar kelimeler: Türk mimarlığı, erken Cumhuriyet dönemi, modernleşme, endüstrileşme, fabrika, toplu konut, Sümerbank, Kayseri, Nazilli. vı