Investigating the role of incubation in design creativity from a neuroscientific perspective
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Endüstriyel Tasarım Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YAPRAK DENİZ YURT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Naz Ayşe Güzide Z. Börekçi
Eş Danışman: Tolga Esat Özkurt
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tasarımda yaratıcılık, kişi, süreç ve ürün arasındaki ilişkiyle şekillenen çok yönlü bir olgudur. Bu tez, yaratıcı sürecin kritik ancak yeterince çalışılmamış bir aşaması olan kuluçka evresinin tasarım yaratıcılığındaki rolünü araştırmaktadır. Wallas tarafından önerilen dört aşamalı modeli temel alan çalışma, kuluçka evresinin yaratıcı performans üzerindeki etkisini ve yaratıcı potansiyel ile ilişkisini incelemektedir. Eş zamanlı bir karma yöntem yaklaşımı kullanan çalışma, elektroensefalografi (EEG), yaratıcı potansiyelin öz bildirim ölçümleri ve yaratıcı sonuçların değerlendirmelerini birleştirerek, kuluçka evresinin altında yatan bilişsel mekanizmaları keşfetmek için nitel ve nicel analizleri entegre etmektedir. On yedi endüstriyel tasarım lisans öğrencisi, üç temel soruyu araştırmak üzere tasarlanmış bir laboratuvar deneyine katılmıştır: (1) kuluçka evresinin yaratıcı performans üzerindeki etkisi, (2) yaratıcı potansiyel ile kuluçka evresinin altında yatan bilişsel mekanizmalar arasındaki bağlantı ve (3) yaratıcı potansiyel ile yaratıcı performans arasındaki bağlantı. Bulgular, ön bölgelerdeki üst alfa baskılanmasının kuluçka evresi sırasında bilişsel çabayı ve yakınsak düşünmeyi öngördüğünü ve semantik bellek içinde kontrollü bir arama yapıldığını göstermektedir. Özellikle, bu bastırmanın yoğunluğu tasarım çözümlerinin yeniliği ile negatif korelasyon gösterirken, çalışmada çeşitlilik ve fikir sayısının kuluçka evresinden fayda sağladığına dair bir kanıt bulunamamıştır. Bir tasarım görevi grubunda yenilik puanlarındaki önemli bir iyileşme, gözlemlenen artışın yalnızca görev farklılıklarından ziyade kuluçka evresinin etkilerinden kaynaklanabileceğini düşündürmektedir. Bulgular, yenilik üretimine yardımcı olan çağrışımsal süreçlerin uyarılmasında molaların değerini vurgulamaktadır.