Patterns of species richness, endemism and rarity in Turkey and their use in conservation evaluation
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: AYŞE SUZAN TURAK
Danışman: CEMAL CAN BİLGİN
Özet:oz TÜRKİYE'DEKİ TÜR ZENGİNLİĞİ, ENDEMİZM VE ENDERLİK DESENLERİ İLE BUNLARIN KORUMA AMAÇLI DEĞERLENDİRMELERDE KULLANIMI Turak, Ayşe S. Doktora Tezi, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Prof.Dr. Aykut KENCE Ortak Tez Yöneticisi: Doç. Dr. C. Can Bilgin Mart 2000, 100 sayfa Bu çalışmada, Türkiye'de bulunan kelebek, kuş, geven {Astragalus), sığırkuyruğu (Verbascum), fiğ (Vicia), amfibi, sürüngen ve yarasa türlerinin dağılımları esas alınarak Türkiye'nin tür zenginliği desenlerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu amaçla Türkiye'nin karasal alanı, birer derecelik enlem ve boylam çizgileriyle tanımlanmış olan 104 kareye ayrılmış ve her bir kare için tür zenginlikleri, endemik tür zenginlikleri ve enderlik puanları hesaplanmıştır. Çevresel etkenlerle korelasyon içindeki coğrafi eğilimlerin saptanabilmesi için regresyon analizi kullanılmıştır. Bu sekiz grubun birbirleriyle ve kendi içlerinde gösterdikleri uyumu belirlemek ve sıcak. noktaların örtüşme derecelerini saptamak için, tür zenginliği, endemizm ve enderlik desenleri korelasyon katsayıları hesaplanarak birbirleriyle karşılaştırılmıştır. Kareler, kümeleme analizi sonuçları ve herbir gruba ait ordinasyon grafiklerini incelemek yoluyla içerdikleri türlere göre gruplanmış ve biyocoğrafık bölgeler belirlenmiştir. Sınırların iki yanında bulunan tür kompozisyonlarının benzerlik derecelerini özetleyen bir indeks geliştirilmiş ve bu indeks, |3-çeşitlilik indeksi ile beraber, Anadolu Çaprazı ve bazı başka bölüm ley icilerin biyocoğrafık sınırlar olarak geçerliliklerinin v 3C YÜKSEKÖĞRETİM Kübelirlenmesinde kullanılmıştır. Farklı yöntemlerin karşılaştırılması ve her bir karenin koruma perspektifiyle değerlendirilmesi amacıyla koruma amaçlı değerlendirmelerde kullanılan iki prosedür eldeki verilere uygulanmıştır. Sonuçlar farklı gruplar için tür zenginliğinin yüksek olduğu karelerin birbirleriyle fazla örtüşmediklerini, ancak cins düzeyindeki zenginliğin, kelebekler, kuşlar ve yarasalar için tür zenginliğinin iyi bir belirteci olduğunu, ancak amfibi ve sürüngenler için böyle bir ilişkinin olmadığını ortaya koydu. Ayrıca, farklı gruplar için endemizm sıcak noktalan birbirleriyle ve kendi gruplarının tür sıcak noktalarıyla çakışmasalar da, enderlik sıcak noktaları genellikle ait oldukları grubun tür zenginliği yüksek olan kareleriyle örtüştüler. Bu çalışma sonucunda, tür dağılımlarında Anadolu Çaprazı kadar ya da daha fazla etkili olabilecek biyocoğrafi sınırların var olabileceği ortaya kondu. Kümeleme ve DCA ordinasyon grafiklerinin incelenmesi yoluyla saptanan biyocoğrafik bölgeler, coğrafi bölgelerle oldukça iyi örtüşen belirgin ve bitişik kare kümelerinden oluşmaktadır. Tür, endemizm ve enderlik sıcak noktalan az sayıda iklimsel ya da coğrafi değişkenle açıklanamasa da yüksek yağış, alçak enlemler, habitat çeşitliliği ve yüksek irtifa genellikle hem toplam, hem endemik daha fazla tür anlamına gelmektedir. Gerek tümleyicilik, gerek puanlama yaklaşımları, koruma alanlarınca kapsanmayan Van, doğu Toroslar ve Kaçkar bölgelerine denk düşen yüksek öncelikli benzer kare gruplarını öne çıkardı. Anahtar Kelimeler: Biyoçeşitlilik, Koruma Değerlendirmesi, Türkiyenin Biyocoğrafyası, Koruma Alanı Seçimi. vı