Topography as a performative entity: Transformation of Karakusunlar, Ankara
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: HURİYE NUR ÖZKAN ÖZTÜRK
Danışman: Hacer Ela Aral
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışma, topoğrafyanın kentsel çevredeki belirleyici rolünün değişen konumuna odaklanmaktadır. Son dönemlerde, Ankara'nın kentleşme sürecinde de gözlenen, kentleşme pratiğinde topoğrafyaya karşı ilgisizlik veya kayıtsızlık önemli bir sorun olarak Türkiye bağlamında ortaya çıkmaktadır. Özgün yer formu ve ilişkili su peyzajındaki dereler bütününün oluşturduğu kentin fiziksel topoğrafyası ile yapılı çevre arasındaki ilişkinin koptuğu gözlenmektedir. Bu bakımdan çalışmanın ana amaçlarından birisi kentleşme sürecini fiziksel ve kültürel yönleri ile değerlendirilen edimsel bir varlık olarak topoğrafya kapsamında araştırmaktır. Topoğrafya'nın mekân tanımlama yetisi ve bunun dönüşümü, Ankara'da belirlenmiş çalışma alanı olan Karakusunlar ve çevresi üzerinden incelenmiştir. Ankara'nın belirgin yer formu karakterini temsil edebilmesi açısından alanda yürütülen çalışma, alanın 1930'lu yıllardan itibaren coğrafi, mekânsal ve kültürel yönlerden dönüşümünü ve kentleşmesini ayrıntılı olarak analiz etmekte ve tartışmaktadır. Topoğrafya'nın fiziksel ve kültürel dönüşümünü anlamak için alanın tarihi ve ilişkili deneyimlerin araştırılması gerekir. Bu kapsamda topoğrafya'daki ve bellekteki izler fiziksel ve kültürel açıdan topoğrafya'nın ve yerin farklı dönemlerde nasıl kullanıldığını ve deneyimleyen kişilere ne ifade ettiğini anlamak açısından önem taşır. Genel yaklaşım ve metodoloji, alanın farklı zamanlardaki durumunun dijital olarak modellendiği, sözlü tarihinin bir saha çalışması aracılığı ile araştırıldığı, toponimler ve yerler üzerinden sorgulanan görüşmelerin zihin haritalarının hazırlandığı, ilişkili haritalama süreçlerinin yürütüldüğü ve edimsel bir varlık olarak topoğrafya'nın dönüşümünün incelendiği aşamalardan oluşur. Bu bağlamda araştırma yazınsal kaynaklar, haritalar, hava fotoğrafları, hazırlanmış dijital modeller, yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler, zihin haritaları ve arşiv materyalleri ile görüşmelerden çıkan toponimler üzerinden yürütülmüştür. Görüşmeler 2023 ve 2024 seneleri arasında alanda 1950'li ve 1990'lı senelerde yaşamış kişiler ile gerçekleştirilmiş, ilişkili zihin haritaları yazar tarafından oluşturulmuştur. Kapsamlı bir biçimde yürütülen dijital modelleme çalışması alanın fiziksel dönüşümü üzerindeki tartışmayı yönlendirirken, saha çalışması alandaki yer formu öğeleri, su peyzajı ve toponimlerin yer ifade etme halinin yanı sıra tüm bu öğelere yapılan müdahaleler doğrultusunda Karakusunlar'ı içeren alanın topoğrafya'sındaki dönüşüme odaklanır. Anahtar Kelimeler: Topoğrafya, Tarihi Coğrafya, Toponimi, Karakusunlar, Ankara