Application of fuzzy logic based coastal vulnerability model in coastal cultural heritage sites in Turkey
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: AKDENİZ İNCE
Danışman: Gülizar Özyurt Tarakcıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kıyı kırılganlığının değerlendirilmesi, kıyı alanlarının sürdürülebilir kalkınmasını sağlamak için önemli bir faktördür ve karar alıcıların kıyı yönetim planlarını hazırlamaları veya uyarlamaları için yardımcı olur. Bu planlar, Türkiye gibi, 8.333 km kıyı uzunluğuna sahip olan ve bu kıyılarda birçok kıyı kültürel miras alanı ve doğal koruma bölgesi bulunan ülkeler için özellikle önemlidir, çünkü bu alanlar Türkiye için ekonomik ve sosyal açıdan çok değerli olmakla birlikte, deniz seviyesi yükselmesine karşı kırılgandırlar. Bu nedenle, bu çalışmada, IPCC 6. Değerlendirme Raporu'nda (2023) tanımlanan yollar dikkate alınarak, kıyı erozyonu, kalıcı taşkın ve fırtına kabarması nedeniyle oluşan su baskını üzerinde odaklanarak, 1.176 kıyı kültürel miras alanı ve 1.171 doğal koruma bölgesinin kıyı kırılganlık indeksi (KKİ) belirlemek için Bulanık Mantık Kıyı Kırılganlık Modeli (FCVAM) kullanılmıştır. Böylece, tüm senaryolara ait sonuçlar hesaplanmış olup, SSP2-4.5 ve SSP5-8.5 senaryoları için derinlemesine bir karşılaştırma ve tartışma sunulmuş, her iki senaryo için kültürel miras alanları ve doğal koruma bölgelerindeki kırılganlık değişikliklerini tetikleyen anahtar faktörler vurgulanmıştır. SSP2-4.5 senaryosunda, küresel FCVAM sınırları göz önünde bulundurulduğunda, en kırılgan sınıf "Orta" olarak gözlemlenirken, en yaygın sınıf "Düşük" kırılganlık olmuştur. Öte yandan, sonuçların Doğal Jenks Kırılma sınırlarına göre yeniden sınıflandırılması, Türkiye'deki doğal koruma alanlarının %11.6'sı ve kültürel miras alanlarının %16.1'inin deniz seviyesi yükselmesinin etkilerine karşı yüksek kırılganlığa sahip olduğunu göstermektedir. Model, ardından SSP5-8.5 koşulları için çalıştırılmış ve etki puanları ve KKİ'nın nasıl etkileneceği gözlemlenmiştir. En fazla sınıf değişikliği erozyon modülünde gözlemlenirken, kalıcı taşkın modülü en şiddetli kırılganlık sınıfı değişimlerini göstermiştir. Ancak, KKİ ve etki puanlarındaki artışlara rağmen, en yaygın ve en kırılgan sınıf—bir yüksek kırılganlık kültürel miras alanı hariç—değişmemiştir. Lokalize edilmiş sonuçlar incelendiğinde, doğal koruma alanlarının %18.4'ü ve kültürel miras alanlarının %20.7'si yüksek derecede kırılgandır. Bölgesel ölçekte, her iki yol için de, çoğu doğal koruma alanı ve kültürel miras alanı Ege Bölgesi'nde yer aldığı için, en az ve en çok kırılgan kıyıların en yüksek sayıda olduğu bölge bu bölgedir.