The impact of re-interpreted Crew Resource Management (CRM) components on commercial airline pilots' unsafe acts: Exploring the mediating or moderating roles of safety climate, fatigue, and personality

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PSİKOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: GİZEM SERİN ATIŞ

Danışman: Bahar Öz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Pilot davranışları, bir başka deyişle emniyetsiz davranışlar, havacılık kazalarının doğrudan nedenleridir. Kaza analizleri, havacılık kazalarının meydana gelmesinde bireysel düzeyden örgütsel düzeye çeşitli faktörlerin etkili olduğunu göstermektedir. Havayolu şirketleri, emniyetsiz davranışları önlemek ve uçuş emniyetini artırmak amacıyla Ekip Kaynak Yönetimi (EKY) uygulamalarını hayata geçirmiştir ve bu uygulamalar o günden günümüze yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Uçuş emniyetini artırmak için hem emniyetsiz davranışların hem de EKY'nin değerlendirilmesi, bu iki unsur arasındaki ilişkiyi ve emniyetsiz davranışların diğer belirleyicilerini incelemek açısından önemli bir rol oynamaktadır. Mevcut EKY ve emniyetsiz davranış ölçüm araçları, kapsamlı eğitim gerektiren uzman değerlendirmelerine dayanmaktadır. Bu nedenle, zamanla kullanımı daha kolay ölçüm araçlarına duyulan ihtiyaç ortaya çıkmıştır. Bu boşluğu doldurmak amacıyla, Çalışma 1, 12 ticari havayolu pilotuyla yapılan görüşmeler yoluyla CRM Yetkinlik Ölçeğini geliştirmeyi hedeflemiştir. Ayrıca, mevcut Pilot Davranış Envanterinin emniyetsiz davranışları daha geniş bir bakış açısıyla inceleyecek şekilde revize edilmesi amaçlanmıştır. 176 ticari havayolu pilotunun katıldığı ana çalışmada, her iki ölçüm aracının faktör yapıları da incelenmiştir. Emniyetsiz davranışları yordayan değişkenleri değerlendirmek amacıyla hiyerarşik regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular, CRM yetkinliklerinin, kişilik özelliklerinin ve yorgunluğun pilotların emniyetsiz davranışları ile ilişkisini göstermiştir. Ayrıca, CRM ile emniyetsiz davranışlar arasındaki ilişkide emniyet ikliminin ve yorgunluğun aracı rolü olduğu tespit edilmiştir. Nevrotiklik kişilik özellikleri ise CRM ile emniyetsiz davranışlar arasındaki ilişkide düzenleyici rol oynamıştır.