The Abundance and elemental composition of suspended organic matter on the Turkish Sea's
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Deniz Bilimleri Enstitüsü, Deniz Bilim (Osinografi) Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1998
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: YEŞİM ÇOBAN
Danışman: SÜLEYMAN TUĞRUL
Özet:ÖZET PARTİKÜL ORGANİK MADDENİN TURK DENİZLERİNDEKİ YOĞUNLUĞU VE ELEMENTAL KOMPOZİSYONU (KARADENİZ, MARMARA DENİZİ VE DOĞU AKDENİZ) ÇOBAN, Yeşim Yüksek Lisans Tezi, Kimyasal Qşinograf i Anabil im Dalı Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Süleyman TUĞRUL Aralık 1997, 187 sayfa Bu çalışma, güney Karadenizdeki partikül organik maddenin (POM) döngüsü hakkındaki bilgilere katkıda bulunmak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, 1995-1996 yıllarında ölçülen askıda organik madde ve klorof il-a (CHL-A), toplam organik karbon (TOC), besin tuzları, ışık gibi ilişkili parametreler değerlendirilmiştir. Aynı dönemde, nicelik ve nitelik açısından Karadeniz ile karşılaştırma yapmak amacıyla Marmara Denizi ve Akdeniz'den elde edilen veriler de değerlendirilmiştir. Işıklı tabakanın kalınlığı oligotrofik Akdeniz'de en fazlayken (60-100 m), Marmara Denizi' nde çoğunlukla üst tabakada sınırlı kalmakta, Karadeniz'de ise 30-40 metreye kadar uzanmaktadır. 1995-1996 yıllarında Karadeniz ışıklı tabakasındaki POM nicelik olarak mevsimsel ve bölgesel değişimler göstermiştir. Partikül organik karbon (POC), azot (PON) ve partikül fosfor (PP) derişimleri sırasıyla 3.8-28.6, 0.48-3.1 ve 0.115-0.024 pM arasında bulunmuş ve basen ortalamaları 13.06, 1.24, 0.067 [M olarak hesaplanmıştır. Beklendiği gibi, derişimler ışıklı tabakanın altında belirgin olarak düşmüştür. CHL-A derişimi de POM ile benzer bölgesel ve mevsimsel değişim göstermiştir. Partikül derişimleri, özellikle kıyısal bölgelerdeki oksijensiz tabaka sınırında yükselme göstermiştir. înce partikül katmanıyla çakışan bu tabakadaki artış, partiküllere bağlanan fosfor nedeniyle PP'da, POC ve PON' e göre çok daha belirgindir. Tabakalaşmanın olduğu mevsimlerde görülen yüksek POC:CHL oranları, birincil üretimin yenilenen besin tuzlarına bağlı olarak gerçekleştiğini ve besin tuzlarınca fakir ışıklı tabakada ölü parçacıkların baskın olduğunugöstermektedir. Işıklı tabakanın alt sınırında göreceli olarak düşük POC:CHL oranları ile oluşan CHL -maksimum, burada hücre başına daha fazla klorofil sentezlenen bir gölge uyumlu üretimi göstermektedir. Açık Karadenizde yılın büyük bölümünde gözlemlenen düşük NOx/P04 oranları birincil üretimde azotun sınırlayıcı element olduğunu düşündürmektedir. Ne var ki, daha yüksek PON:PP oranları sudaki azot fakirliğinin seston kompozisyonuna yansımadığını göstermektedir. Askıdaki partikul maddenin regresyon analizlerinden türetilen elemental yapısı (C:N:P) mevsimsel değişimler göstermektedir. C:N:P oranları Eylül-Ekim 1995' de 127:13:1 iken Nisan 1996' da 202: 22:1' e çıkmış, Temmuz 1996' da 143:15:1' e düşmüştür. Bu değişim, üretim patlamasını takip eden dönemlerde (Nisan 1996) karbonca zengin bileşiklerin daha yoğun olduğunu göstermektedir. 1995-1996 yılında Marmara Denizinde ölçülen POM' in derişimi ve elemental yapısı Karadeniz'le benzerlik gösterirken, beklendiği gibi, kuzeydoğu Akdeniz'de göreceli olarak düşüktür. POM' in elemental yapısındaki mevsimsel değişim, özellikle N:P oranı gözönünde bulundurulduğunda, Akdeniz'in besin tuzlarınca fakir ışıklı tabakasında çok daha belirgindir. Akdeniz'de gözlemlenen derin klorofil maksimum (DCM), Karadeniz'in tersine, genellikle klorofil derişimindeki artışla birlikte biokütledeki artışı da temsil etmektedir.