Mega-projects in production of nature in Türkiye: Socio-natural metabolism of İşkencedere Valley
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: SİMLA ŞANLI
Danışman: Güven Arif Sargın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, sosyo-mekânsal üretim süreçlerini, toplum-doğa ilişkisini anlamada alternatif bir yaklaşım sunabilecek olan doğanın üretimi kavramı üzerinden incelemektedir. Doğanın üretimi, eleştirel kentsel coğrafya unsurları açısından, doğanın toplumsal olduğunu ve dolayısıyla doğayla ilişkimizin her zaman politik olduğunu iddia eder. Bu çerçevede çalışma, Türkiye'nin 1980'lerden bu yana süregelen neoliberal politikalarının bir sonucu olarak görülebilecek bir mega projenin, İyidere Lojistik Liman Projesi'nin üretim süreçlerini sorgulamaktadır. Bu da tezin odağını, lojistik limanın kıyı dolgu alanı için hammadde çıkarılması amacıyla önerilen Rize'nin İşkencedere Vadisi'ndeki Cevizlik Bazalt Ocağı'na getiriyor. Vadide Nisan 2021'den bu yana devam eden inşaat nedeniyle vadinin sadece doğal nitelikleri değil, sosyo-mekânsal örüntüleri de tehlike altında. Taş ocağının tüm madencilik süreçleri, ormanların, vahşi yaşamın, tarım arazilerinin ve Gürdere Köyü'ndeki yerel halkın geçim araçlarının yok edilmesiyle birlikte vadinin sosyo-doğal yaşamına zarar veriyor. Söz konusu süreçleri sermayenin dolaşımı ve birikimi gibi eleştirel kent kuramları çerçevesinde inceleyen bu çalışmanın, mega projelerin ardındaki sosyal, politik, ekonomik ve ekolojik meselelerin olası ağlarını ortaya çıkarabileceğine inanıyoruz. Verilen örneğin, yani Cevizlik Bazalt Ocağı'nın karmaşık yapısıyla ilgili olarak, çalışma aynı zamanda Türkiye'de Rize kentinin çevresine odaklanarak Marksist ve konumlu kentsel politik ekoloji kapsamında daha geniş bir perspektif sunmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma, sosyo-doğal metabolik ilişkileri analiz ederek ve kent-kır ve toplum-doğa ikiliklerini reddederek İşkencedere Vadisi'nde doğanın üretimini tartışmaktadır.