Enacting cultural infrastructure in the 21st century: Konya as an urban assemblage

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Mimarlık Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: FEYZA TOPÇUOĞLU

Danışman: İnci Basa

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, kültürün kent içerisinde nasıl mekânsal bir düzene dönüştüğünü ve bu düzenin kentsel formu nasıl yapılandırdığını incelemektedir. Kültür karmaşık bir olgu olsa da kentte okunabilirliğini korur; yapılı çevreye anlam kazandıran gösterge sistemleri ve kentsel–mimari biçimlenme aracılığıyla kent ve kültür, yaşanan kentsel gerçekliği karşılıklı olarak üretir. Bu karşılıklı ilişkiyi işlevselleştirmek üzere çalışma, kültürel altyapı sistematiğini benimser; kültürel söylemin kentsel mekânda nasıl eklemlendiğini ve bir araya geldiğini, mimarlığın ise kültürel konfigürasyonları nasıl okunabilir ve yönetilebilir bir kentsel düzene çevirebildiğini sorgulamaktadır. Tez, kentsel mekânda kültürü sürekliliğin ve değişimin taşıyıcısı olarak ele alır; meta-kültürel bir perspektifle kültürel eklemlenmenin söylemsel düzleminden kentsel asamblajın uyarlanabilirliğine yönelmektedir. Bu çerçevede, makro–mezo–mikro düzeylerde çok ölçekli özgün bir kültürel altyapı modeli önerir ve kültürel sürdürülebilirliği, 21. yüzyılın değişken kültürel ekosistemi içinde kentsel formu yapılandıran yapısal bir dayanak olarak yeniden kurgular. Geliştirilen model, Konya'yı bir kültür arketipi olarak ele alır ve çalışma, Karatay, Selçuklu ve Meram merkez ilçeleri ile Sille Mahallesi'ni kapsayan çok katmanlı kültürel haritalama yöntemiyle yürütülmüştür. Haritalama; makro ölçekte kültürel anlatıları, gelişim akslarını ve hareketlilik altyapılarını; mezo ölçekte ilçeleri, düğümleri ve koridorları; mikro ölçekte ise gündelik pratikleri, mekânsal arayüzleri ve değer sistemlerini birbirine bağlayarak baskın, hegemonik ve tabi kılınan katmanları izler ve bu katmanları kültürel planlama mantığıyla okur. Uygulanan metodoloji, Konya'nın kültürel-altyapısal ağlarının, tarihsel süreklilikleri çağdaş kentsel gerçekliklere nasıl dönüştürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak tez, kültürel katmanları görünür ve karşılaştırılabilir kılan; kültürel altyapıyı kentsel kültürel oluşum ve sürdürülebilirlik için yönlendirici bir metabolik sistem olarak konumlandıran, aktarılabilir bir analitik model ve haritalama metodolojisiyle mimarlık disiplinine katkıda bulunmaktadır.