Mimarlıkta enkazın epistemolojisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CANER ARIKBOĞA
Danışman: Esin Kömez Dağlıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapılı çevrenin yıkımı sonrasında ortaya çıkan malzeme, sunduğu koşullar ve süreçler aracılığıyla mimarlığın sonraki yaşamına işaret eder. Bu tez, "enkaz" olarak nitelendirilen malzemeyi mimarlık bilgisine yönelik epistemolojik bir sorgu olarak ele almaktadır. Lojistik sistemlerin enkazı harekete geçirme biçimlerine odaklanarak, mekân üretiminin sürekliliğine ve bu süreçte uygulanan şiddete dikkat çeker. Enkazın lojistiği ekolojik bir olgu olarak tanımlandığında, bu hareketlendirilmiş malzeme ilişkisel bir zeminde tartışılabilir hale gelir. Bu bağlamda, enkaz lojistiği altyapısal kabiliyetleri ve ekolojik etkileşimleriyle, yavaş ve kimi zaman olumlu bir şiddetle sonuçlanmaktadır. Bu lojistik şiddetin görünür kılınmasıyla, mimarlık bilgisini dönüştürebilecek bir epistemolojik tartışma mümkün olur. 2023 Şubat Türkiye Depremleri sonrasında oluşan afet ortamı, bu lojistik şiddetin yoğun biçimde gözlemlenebileceği bir zemin sunmaktadır. Afet sonrası temizlik ve yeniden inşa operasyonlarının lojistik ekolojisine odaklanan bu çalışma, şiddetin izlerini kaydeder. Otoriter rejimlerin denetimindeki hareketlendirme mekanizmalarının vahim bir sonucu olan lojistik şiddeti görünür kılmayı amaçlamaktadır. Kurumların ve bağımsız medyanın raporları doğrultusunda yapılan arazi çalışmaları, haritalamalar ve fotoğrafik belgeler aracılığıyla enkazın yerleşik bilgisine ulaşılmaktadır. Bu noktadan hareketle, mekân üretiminde yıkımın hareketlendirilmesini elzem bir süreç olarak ele alan bir epistemolojik tartışma üzerinden (M)imarlığa yönelik eleştirel bir katkı sunulmaktadır. "Enkazın epistemolojisi", mimarlıkta süregiden sabitlik, tamamlanmışlık ve ereksellik kabullerini sorgulayarak; inşa öncesinden yıkım sonrasına kadar uzanan genişletilmiş bir sürecin bilgisini mimarlığa taşımayı amaçlar. Enkazın maddesel, zamansal ve ölçeksel boyutlarını tartışan bu yaklaşım, geride bırakılmış ancak aynı zamanda hareketli olan maddeyi, mimarlık bilgisine onto-epistemolojik bir sorgulama olarak eklemeyi önerir.