Energy poverty in Türkiye: An evaluation through consensual-based indicators
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ŞEHİR VE BÖLGE PLANLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: FATMA YAĞMUR ÖZGÜR
Danışman: Özgül Burcu Özdemir Sarı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Enerji yoksulluğu, konut sorunları (yoksunluk) ve gelir yoksulluğuyla bağlantılı olarak uzun süredir konut ve yaşam ortamlarında gözlemlenen küresel bir sorundur. Her ne kadar konut stokunun ve toplumların farklı kesimlerini etkilese de enerji yoksulluğu hala üzerinde uzlaşılmış bir uluslararası tanım ve ölçüm yöntemine ihtiyaç duymaktadır. Konu hızla uluslararası politika gündemlerinde de yerini bulmaktadır. Ancak Türkiye hâlâ kavramın düzgün bir yasal tanımından yoksundur ve ulusal politika belgelerinde ne konut ne de enerji ile ilgili başlıklar altında ilgili herhangi bir bilgi veya politikaya yer vermemektedir. Bu tez, Türkiye'deki enerji yoksulluğu düzeyinin tanımlanması ve ölçülmesinin, Türkiye'deki konut özellikleri ve hanelerin yaşam koşullarının uzun süredir göz ardı edilen katmanlarını ortaya çıkaracağını vurgulamaktadır. Türkiye'deki enerji yoksulluğu ve bu sorun açısından kırılgan hane halkı ve konut stokunun bölgesel ölçekte analiz edilmesi, enerji yoksulluğunun tanımlanması ve bu soruna ilişkin ulusal politikaların tasarlanması için önemli bir başlangıç noktasıdır. Böylelikle bu çalışma, hane ve konut özellikleriyle birlikte enerji yoksulluğunun uzlaşmaya dayalı göstergelerini kullanarak Türkiye'deki enerji yoksulluğu görülme sıklığını araştırmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, 'fatura ödemelerindeki gecikmeler' ve 'termal konfor' ile bunların hane tipi, gelir, konuta mülkiyet şekli ve mevcut konut koşulları ile olan ilişkileri incelenerek hangi konut ve topluluk kesimlerinin enerji yoksulluğuna daha fazla maruz kaldığı ortaya çıkarılmaktadır. Bu amaçla TÜİK'in 2020 tarihli Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Ham Verisi'nden (GYKA) yararlanılmıştır. Araştırmanın bulguları, en yüksek enerji yoksulluğu oranının Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görüldüğünü ortaya koymaktadır. Hane halkı gelirinin diğer değişkenleri doğrudan etkilemesi nedeniyle enerji yoksulluğu açısından en öne çıkan faktör olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca enerji yoksulluğu konusunda hassas hane grupları olarak çocuklu aileler, yaşlılar ve çok kişilik haneler saptanmıştır. Analizden çeşitli sonuçlar çıkmaktadır. Enerji yoksulluğu, Türkiye'de bu sorunla mücadeleye yönelik politika tedbirlerinin tasarlanmasını gerektiren mühim bir sorundur. Bununla birlikte enerji yoksulluğu bölgesel düzeyde mekânsal bir kutuplaşma sergilemektedir. Bu, mekansal farklılıkları göz önünde bulunduran politika tedbirlerinin tasarlanmasının bir zorunluluk olduğu anlamına gelir. Ayrıca, enerji yoksulluğuna ilişkin mevcut tanımlar (ya da bunların eksikliği) ve ölçüm yöntemleri, sorunun boyutunu kavramak açısından yetersizdir. Bu nedenle sürecin izlenebilmesi için konunun ulusal bir tanımına ve ölçüm yöntemine ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Enerji Yoksulluğu, Uzlaşmaya Dayalı Göstergeler, Hanehalkı Özellikleri, Konut Özellikleri, Türkiye