Development and experimental evaluation of an embodied cognitive model for piloting of air vehicles in mission flights

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Enformatik Enstitüsü, Bilişsel Bilimler Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: YASİN KAYGUSUZ

Danışman: Murat Perit Çakır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

nsanlı ya da insansız hava araçlarının uçuş ve durumlarının otomatik kontrolü için geliştirilmiş pek çok başarılı Mühendislik yöntemi mevcuttur. Bu yöntemlerin bazıları "pilot model"leri içermekle beraber, bu modeler çoğunlukla transfer fonksiyonu şeklinde tanımlanmış olduğundan genellikle bilişsel bir içeriğe sahip değildir. Bunlara ek olarak, sembolik ya da bağlantıcı/yapay-sinir-ağı temelli bilişsel modeller de hava araçlarının manevra kontrolünde kullanılmıştır. Bu modellerin bazıları son derece başarılıyken, genellikle odaklanılan nokta durum kontrolüdür ve bir rakibin takip edilmesi, avlanması ya da kaçılması gibi kritik üst seviye kararlar üzerinde çok durulmamıştır. Dolayısyla, bilişsel bilimlerdeki bugünkü modelleme çabaları havacılık bağlamında üst seviye karar verme süreçleri ve bu kararların hakkında yeterli bilgi sağlamamaktadır. Bu çalışmada ise, NENGO Sinirsel Mühendislik Çerçevesi kapsamında atım yapan nöron ağlarını temel alarak üst seviye kararları alabilen dinamik bir bilişsel avcı uçağı pilotunun modellenmesi ve benzetimli bir ortamda değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Model bağlantıcı, bedenlenmiş ve durumlanmış özellikler taşımakta ve semantik işaretçiler vasıtası ile model çıktılarının semantik söylemlere çevrilmesine imkan verebilmektedir. Çalışma ayrıca son bölümünde gerçek avcı pilotlarının model çıktılarına dair yorumlarını da içermektedir.