House plots (menzils) and neighborhood formation in seventeenth century Ottoman Ankara
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: CEMİLE FEYZAN BÖLÜKBAŞI
Danışman: Ali Uzay Peker
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nda Anadolu Eyaleti'nde yer alan Ankara Sancağına bağlı olan sancak merkezi Ankara şehrindeki mahallelerin on yedinci yüzyıl içerisindeki mimari ve kentsel özelliklerine ve mahallelerdeki konut alanlarına (menzillere) odaklanmaktadır. Ankara'nın on yedinci yüzyıldaki kadı (Şeriyye) sicillerinden hareketle, Ankara mahallelerinin idari-hukuki, mimari-kentsel ve sosyal-kültürel yönlerini analiz eder ve değerlendirir. Öncelikle mahallenin bir kavram olarak ne anlam ifade ettiği tartışılmıştır. Osmanlı hukuki-idari alt yapısı içerisinde kentsel anlamda hangi pozisyonda bulunduğu araştırılmış ve açıklanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu yasalarına bağlı olarak mahallede mimari olarak var olan yapılaşma çeşitleri ve bunların faaliyet alanları irdelenmiş ve belirtilmiştir. Mahallenin sahip olduğu bu kentsel ve mimari arka plan izah edildikten sonra, vaka çalışması olan on yedinci yüzyılda Ankara mahalleri ve menzilleri önemli bir arşiv belgesi olan Şeriyye sicillerinden hareketle incelenmiştir. Bu doğrultuda elde edilen verilere dayalı olarak, mahallenin kentsel unsurlarını oluşturan yeşil-boş alanlar, menzil/yapı arsaları ve sokaklar ile ilgili analiz ve değerlendirmeler yapılmıştır. Diğer yandan, mahalle mimarisini oluşturan vakıf ve özel mülkiyet sistemine dayalı yapı türleri ayrıntılı olarak ortaya çıkarılmış ve özellikleri değerlendirilmiştir. Özel mülkiyet sistemine bağlı olan ve mahallelerin konut dokusunu oluşturan menziller, mekânsal özelliklerine göre analiz edilmiştir. Kadı sicillerine yansıyan diğer olaylar aracılığıyla, mahalledeki komşuluk ilişkileri ve diğer sosyal olaylar ayrıntılı şekilde ele alınarak, mahallenin sahip olduğu sosyokültürel arka plan açıklanmıştır. Böylece on yedinci yüzyıl Ankara mahalleleri, mahalleyi oluşturan bütün unsurlarla birlikte değerlendirilmiştir.