Swift j0243.6+6124, MXB 0656-072 ve gro J1008-57'deki atım profili değişimleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, FİZİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÇAĞATAY KEREM DÖNMEZ
Danışman: MUHAMMED MİRAÇ SERİM, ALTAN BAYKAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında Swift J0243.6+6124, MXB 0656-072, ve GRO J1008-57 adlı üç Be tipi yüksek kütleli X-ışını çiftindeki atım profili değişimleri, dönme frekanslarının evrimi ve kütle aktarımı ile ilişkili geçişlerine odaklanarak incelenmiştir. Farklı parlaklık düzeylerinde atım profillerinde meydana gelen yapısal değişimleri saptamak amacıyla, NICER/XTI, RXTE/PCA, Fermi/GBM ve Swift/BAT verileri üzerinden zamanlama analizleri yapılmıştır. Kütle aktarım sütunu geometrisi (Becker modeli) ve kütle aktarım torkuna (Ghosh & Lamb modeli) dair kuramsal veriler, gözlemlerle karşılaştırılarak test edilmiştir. Swift J0243.6+6124 kaynağında, ~7 * 10^36 erg s^-1 parlaklıkta daha önce rapor edilmemiş bir atım profili geçişi saptanmıştır. Bu geçiş, saf kalem ışınımı ile hibrit ışınım rejimleri arasında kuramsal olarak öngörülen L_coul eşiğiyle örtüşmektedir. Daha yüksek parlaklıklarda ise veriler, pervane ışınım geometrisine geçişin gerçekleştiği L_crit eşik parlaklığını desteklemiş ve bu da atarcanın manyetik alanının 4.7-5.3 * 10^12 G aralığında sınırlandırılmasına imkan tanımıştır. MXB 0656-072, 2007-2008'deki Tip I parlamaları boyunca tutarlı bir şekilde tek tepeli bir atım profil yapısı sergilemiştir. Dönme frekanslarının tork-parlaklık modeliyle incelenmesi, Ghosh & Lamb modelinin dönme frekansı evrimini başarıyla yeniden oluşturabildiğini göstermiştir. Bu modelleme üzerinden elde edilen ~4.2 * 10^12 G büyüklüğündeki manyetik alan tahmini ise daha önceki siklotron çizgi tespitlerinden elde edilen tahminler ile uyumludur. GRO J1008-57'nin atım profilleri, kaynak akısındaki 75 katlık değişime rağmen kayda değer bir şekil değişikliğine uğramadan çift tepe yapısını korumaktadır. Fakat atım profillerinde herhangi bir geçişin gözlemlenmemesi, gerçekçi olmayan manyetik alanlar ya da nötron yıldızı parametreleri varsayılmadıkça Becker modelinin bu kaynağı açıklamakta yetersiz kaldığını düşündürmektedir. Genel olarak tüm bu kaynaklardan elde edilen sonuçlar, atım profilleri ve dönme frekansı evrimi analizlerinin Be tipi X-ışını çiftlerindeki madde aktarım mekanizmalarına dair önemli ipuçları sağladığını göstermektedir.