The transformation of architectural education under neoliberalism: the precarization of architectural labor in Turkey between 2002-2024
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: KEMAL YILMAZ
Danışman: Güven Arif Sargın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, Türkiye'de mimar emeğinin güvencesizleşmesi sürecini mimarlık eğitiminin neoliberal dönüşümü üzerinden sorgulamaya çalışmaktadır. 1970'li yıllardan itibaren yürürlüğe konulan neoliberal politikalar emek süreçlerinde de ciddi değişimler yaratmıştır. Emek ve emekçi alehine işleyen bu tarihsel süreç emek teorisi içerisinde 'güvencesizleşme' kavramına dair araştırmaların da arttığı görülebilmektedir. Mimarlık pratiği içerisinde de güvencesiz çalışma koşullarının yoğunlaşmasına paralel olarak mimar emeğine dair literatür 2000 yılları sonrasında giderek genişlemektedir. Neoliberal kentleşme pratiklerinin Türkiye ölçeğinde de mimar emeğine duyduğu niteliksel ve niceliksel ihtiyaçlar farklılaşmıştır. Türkiye'de 2002-2024 yılları içerisinde inşaat sektöründe sermayenin ucuz emek gücünü kontrol altına alabilmek üzere yedek işgücü (mimar) ordusunun varlığına ihtiyaç duyulmuştur. Mimar emeğinin güvencesizleşmesine dair gelişen sürecin bir parçası olarak mimarlık eğitimi önemli bir araştırma konusu olmaktadır. Üniversitenin neoliberal dönüşümü bilginin üretiminde belirli bir kırılma noktası yaratmıştır. Sermayenin birikim aracı olarak ve kâr odaklı bir bilgi üretim sürecini ön plana alarak yeniden kurguladığı üniversite kurumu içerisinde eğitimin piyasalaşmasalaşması da kaçınılmaz olmuştur. Bu bağlamda, giderek artan vakıf üniversitelerinin sayısı eğitimin finansallaşması sürecinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu dönüşüm sürecinin mimarlık teorisi, mimarlık pratiği ve mimar emeğinde ciddi yansımaları olmuştur. Bununla birlikte, mimarlık eğitimi veren kurumlara dair yapılan inceleme sonucunda elde edilen bulgular bu dönüşüm sürecine dair ip uçları vermektedir. Öte yandan, mimarlık eğitimi müfredatı içerisinde gözlemlenen bireyciliğe yapılan vurgu mimar özneye dair de bir tartışma konusunu gündeme getirmektedir. Mimar öznenin girişimci mimar bireylere dönüşümü sürecinde mimarlık eğitiminin de ciddi bir katkısı olduğu söylenebilmektedir. Dolayısıyla, bu tez bağlamında mimar emeğinin güvencesizleşmesi mimarlık eğitimindeki dönüşüm süreci ile ilişkilendirilirken mimar öznenin mevcut halini sorgulanmaktadır.