Architectures of anticipation: the making of wartime spaces in Turkey, 1935-1945
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mimarlık Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ELİF KAYMAZ
Danışman: Ekin Pinar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, yaklaşmakta olan küresel bir çatışmanın beklentisinin 1935–1945 yılları arasında Türkiye'deki mekânsal söylem ve pratikleri nasıl dönüştürdüğünü incelemektedir. Türkiye, resmî olarak İkinci Dünya Savaşı'na katılmamış olsa da, savaşın olasılığı ülkenin çevresini, kurumlarını ve mevzuatını kökten biçimde yeniden düzenlemiştir. Çatışma, henüz yaşanmadan önce, inşa edilmiş çevrenin algılanma, yönetilme ve yeniden kurgulanma biçimlerini belirleyen bir mercek işlevi görmüştür. Devlet ve askerî arşivler, günlük basın ve meslek dergilerinden yararlanan çalışma, hava tehdidi etrafında gelişen söylemleri ve savaşın nasıl tahayyül edildiğini, nasıl hazırlanıldığını ve mekânda nasıl icra edildiğini sorgular. Tezin temel savı, beklentinin altyapı, politika ve bilgi üretiminde yeni biçimlerin ortaya çıkmasını tetikleyen bir katalizör olarak işlediğidir. Bu süreç, ulusal ve uluslararası düzeyde sivil, hukuki, idari ve askerî aktörlerin etkileşimleriyle biçimlenmiştir. Yöntemsel olarak tez, "havacılık zihniyeti" kavramından beslenen ölçekli bir çerçeve benimser; düşeylik, görünürlük ve savunmasızlık eksenlerinde askerî çevrelerin ve savaş dönemi kentçiliğinin mekânsal mantığını çözümler. Tez, "sınır" kavramını, savunmanın ulusal toprakların kenarlarından kentin hava sahasına ve nihayetinde hem hedef hem de hayatta kalma öznesi hâline gelen sivil bedenlere kayışını okumak için kavramsal bir araç olarak önerir. Türkiye örneğini savaş dönemi kentçiliği, savunma altyapıları ve kriz yönetimi tarihleriyle ilişkilendirerek ele alan çalışma, beklenti mimarlığını geleceğin mekânsal siyasetine dair yeni bir kavramsal çerçeve olarak ileri sürmektedir.