Geostatistical Analysis of Fiber-Optic Cable Investments in Türkiye

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeodezi ve Coğrafi Bilgi Teknolojileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: NESRİN MEVSİM TOK

Danışman: Müzeyyen Anil Şenyel Kürkçüoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) ve genişbant internet, yaşadığımız çağda vazgeçilmez hale gelmiştir. İnternet, günlük aktiviteleri ve bilgiye erişimi kolaylaştırmanın yanı sıra, bir toplumun ve devletin gelişmişlik düzeyini ve ekonomik zenginliğini de artırmaktadır. İnternete bağlanmanın en gelişmiş yolu olan fiber teknolojileri, yüksek hızlı, düşük gecikmeli ve güvenilir bağlantı sağlayarak hem bireysel hem de iş amaçlı kullanıcılara gelişmiş bir internet deneyimi sunmada önemli katkılara sahiptir. Ayrıca, her bir kişi ve kuruluşun, fiber altyapıların avantajlı özellikleri sayesinde dijital bölünmeye maruz kalmadan benzer koşullar altında nitelikli internet erişimine sahip olması beklenmektedir. Ancak, fiber altyapıların kurulum ve işletme maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle telekomünikasyon operatörleri rasyonel yatırımlar yapmakla sınırlı kalmaktadır. Bu nedenle, operatörlerin yatırım kararlarının ardındaki motivasyonların araştırılması ve yatırımlarda mekânsal farklılıklar olup olmadığının ortaya çıkarılması önemli taşımaktadır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'nin NUTS-3 istatistiksel bölgeleri (81 il) olarak belirlenen çalışma alanı genelinde, fiber yatırımlarını etkileyen faktörlerin coğrafi özellikler de dikkate alınarak araştırılıp analiz edilmesidir. Keşifsel analiz ile kişi başına düşen GSYİH, bilgi ve iletişim faaliyetleri GSYİH, okul sayısı ve inşaat ruhsatı verilen yeni bina sayısı fiber yatırımını etkileyen önemli faktörler olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında bir adet global regresyon (Sıradan En Küçük Kareler-OLS) ve iki adet lokal regresyon modeli (Coğrafi Ağırlıklı Regresyon-GWR ve Çok Ölçekli Coğrafi Ağırlıklı Regresyon-MGWR) kurulmuştur. Model diyagnostiklerine göre, OLS ile karşılaştırıldığında hem GWR hem de MGWR, mekânsal değişimleri dikkate alarak daha iyi sonuçlar sağlamaktadır. MGWR modeli, model uygunluk kriterleri ve parametre tahminleri açısından GWR modelinden üstün olmakla birlikte, çoklu doğrusallığı çözme konusunda GWR modeli öne çıkmaktadır. Lokal içgörüler elde etmek ve 81 il arasındaki farklılıkları ortaya koymak amacıyla mekânsal regresyon sonuçları haritalanmıştır. GSYİH, bilgi ve iletişim faaliyetleri GSYİH ve inşaat ruhsatı verilen yeni binaların fiber yatırımlar üzerindeki etkilerinin, Türkiye'nin doğu bölgelerindeki iller üzerinde daha yüksek olduğu gözlemlenirken, okul sayısının Türkiye'nin batı bölgelerinde daha etkili olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın, yeni bağımlı ve açıklayıcı değişkenler önerme, NUTS-3 istatistiksel bölgeleri (81 il) dikkate alma, mekânsal istatistiksel tekniklerle analizleri zenginleştirme ve haritalama içgörüleri sunma gibi literatüre önemli katkıları bulunmaktadır.