Interaction of spatial configurations and language: an experimental inquiry

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Enformatik Enstitüsü, Bilişsel Bilimler Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: NAZ BUSE YILMAZ

Danışman: MURAT PERİT ÇAKIR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uzamsal algı ve uzamın tanımlanabilirliği, insan bilişi ve evrimindeki en temel olgulardan biridir. Nerede olduğumuzu bilmek ve bunu tanımlayabilmek, evrimsel bir bakış açısıyla hayati bir bilgidir. Uzamsal sahneleri tanımlamanın birden fazla yolu vardır ve biz bu yollardan birini farkında olmadan seçeriz. Alanyazın bu farklılıklara neyin yol açtığını bulmak için uzamsal dil sistemlerini inceler. Uzamı tanımlayan dilsel öğeler genellikle topolojik betimlemeler, referans çerçeveleri ve fiiller ile incelenir. Bir uzamsal terimin diğerine tercih edilmesinin nedeni muhtemelen sadece dil düzeyiyle değil, diğer birçok bilişsel yetiyle de ilgilidir. Topolojik tanımlamalar veya referans çerçeveleri literatürde genellikle statik sahneler ile çalışılmıştır; dinamik sahneler için ise çalışmalar fiillere yoğunlaşır. Deneysel olarak statik sahneler ile çalışılan topolojik terimler ve referans çerçeveleri, genellikle statik terimler olarak anılır ancak Türkçe'de dinamik sahne açıklamalarında da bu terimler sıklıkla kullanılır. Literatürdeki bu boşluktan yola çıkarak Türkçe uzamsal dili için bu terimlerin dinamik sahnelerdeki hareket eksenlerinden etkilenip etkilenmediğini sorduk. Hareket eksenlerinin bilişsel düzeyde oluşturduğu farklılığın dilde muhtemel karşılığının olması gerekliliğini varsayarak, yatay ve dikey eksene bağlı harekette benmerkezci referans çerçevesi veya topolojik tanımlama elemanlarının durumlarını inceledik. Tepki sürelerine odaklanan deneysel sonuçlara göre, hareket eksenlerinin ve yatay eksendeki hareket yönünün Türkçe uzamsal dilinde etkisinin olduğunu bulduk.