Developing conservation principles and strategies for Early Republican type project educational buildings: The case of Gazi Primary Schools (1925-1935) in Denizli

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, ARKEOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: YASİN ÖZDEMİR

Danışman: Pinar Aykaç Leidholm

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Eğitim binaları önemli kültürel miras alanlarından biridir. Tarihi eğitim yapıları bulundukları bölgelerde sembol binalardır. Bu alanlar özellikle kırsal bölgelerde yalnızca eğitim veren kurumlar değil aynı zamanda kolektif hafızadırlar. Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte ülke genelinde bir eğitim seferberliği başlatıldı. Özellikle Latin alfabesine geçişle birlikte ilköğretim daha da önem kazandı. Bu kampanyada öncelikli alan ilköğretimdi. Bu nedenle ülkenin dört bir yanında ilköğretim için okul binaları inşa edilmeye başlandı. Dönemin mali ve ekonomik koşulları göz önünde bulundurularak Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde uygulanmak üzere tip ilkokul projeleri hazırlandı. Özellikle mimar Kemalettin ve Mukbil Kemal tarafından hazırlanan bu tip projeler Konya, Antep ve Uşak gibi farklı şehirlerde de uygulanmıştır. Bu okulların isimleri genellikle Gazi, Hürriyet ya da Cumhuriyet ilkokullarıydı. Geleneksel ve modern inşaat teknolojilerinin bir arada kullanıldığı binalar stone masonry wall tekniğiyle inşa edilmiş olup neoklasik üsluba sahiptir. Dolayısıyla bu binalar 1. ulusal mimari akımının önemli örneklerinden bazılarıdır. Türkiye'nin birçok kentinde olduğu gibi Denizli'de de bu eğitim seferberliği kapsamında eğitim yapıları inşa edilmiştir. Denizli'nin altı ilçesinde "Gazi İlkokulları" bulunmaktadır. Denizli'deki Gazi ilkokulları, Mukbil Kemal tarafından hazırlanan tip projelerin uygulamalarıdır. Aynı tip projeden inşa edilen bu yapılar farklı bağlamlarda farklı değişimler göstermiştir. Gazi ilkokul yapılarının değer sorunlarını ve potansiyellerini inceleyerek günümüz ihtiyaçlarına cevap verecek ve yeniden kullanıma uygun hale getirecek koruma stratejileri geliştirmeyi amaçlayan bu tez, yöntemsel olarak literatür taraması, arşiv araştırması ve alan çalışmasından oluşmuştur. Bu yöntemlerle tezde modern miras ve modern eğitim yapılarının korunması ve uyarlanması, cumhuriyetin ilk yıllarındaki eğitim politikaları, saha çalışması ve araştırmaya konu olan yapılar incelenmiştir. Bu bilgiler ışığında Gazi İlkokulları için koruma prensipleri ve stratejileri geliştirilmiştir.