Reconceptualization of positive driver behaviors: Developing the multidimensional positive driver behavior questionnaire (M-PDBQ) and examining its relationship with driving and safety related variables

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Bilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: ŞERİFE YILMAZ DEMİROK

Danışman: Bahar Öz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Pozitif sürücü davranışlarına ilişkin çalışmalar, riskli davranışlara kıyasla sınırlıdır. Çoğunlukla nezaket ve yardımseverlik olarak dar anlamda tanımlanan bu pozitif davranışlar, aynı zamanda güvenlik ve çevreci eğilimleri de kapsayan daha geniş bir kapsama sahiptir. Literatürde bu açığı kapatmak için Çalışma 1'de pozitif sürücü davranışlarının çok boyutlu doğası araştırılmıştır. Bu doğrultuda, 16 sürücüyle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerin ardından Çok Boyutlu Pozitif Sürücü Davranışı Anketi (ÇB-PSDA) geliştirilmiştir. 628 katılımcının yer aldığı ana çalışmada ÇB-PSDA'nın faktör yapısı belirlenerek psikometrik özellikleri incelenmiştir. 53 maddeden oluşan ÇBPSDA, pozitif sürücü davranışlarını üç temel boyutta ölçer: akıcı ve proaktif hareketlilik, sürdürülebilir çevresel davranışlar ve risk iletişimi. Bu 3 faktörlü yapı, pozitif sürücü davranışlarının çok boyutluluğunu doğrulamaktadır. Hiyerarşik regresyon analizleri, ÇBPSDA faktörlerinin güvenlik sonuçlarını yordadığını ancak etkinin küçük olduğunu göstermiştir. Öte yandan, ÇB-PSDA faktörleri, sürüşle ilgili değişkenlerle anlamlı ilişkiler ortaya koymuştur. Buna göre pozitif sürücü davranışları trafikte ihlalleri ve sürüş öfkesini azaltmada potansiyel bir role sahiptir. Tartışma bölümünde pozitif sürücü davranışlarının kapsamlı bir tanımı önerilmiştir. Bu davranışların ardındaki kasıtlılık teorik bir perspektiften tartışılmış ve pozitif sürücü davranışlarının ifadesi kültürel bağlamda ele alınmıştır. ÇB-PSDA'nın faktörleri ve maddeleri, ihlalleri ve sürüş sırasında sergilenen öfkeyi azaltmayı amaçlayan karayolu güvenliği müdahale programlarının geliştirilmesinde kullanılabilir. Ayrıca karayolu güvenliği mesajları pozitif sürücü niteliklerini teşvik etmeye odaklanabilir.