Soğuk ve unutulmuş bı̇r adalet sorunu olarak enerjı̇ yoksulluğu:"enerjı̇ hakkı" üzerine bir ı̇ncelenme

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: YAĞMUR GÖKÇE GÜLBAHAR

Danışman: AYLİN TOPAL

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez, enerji yoksulluğunu eleştirel siyasal iktisat perspektifinden inceleyerek bu soruna ilişkin kapsamlı bir anlayış getirmeyi amaçlamaktadır. Bu yaklaşım, enerji yoksulluğunun köklerini inceleyerek bu sorunu hafifletmeye yönelik uluslararası çabaların neden yetersiz kaldığını araştırmak maksadıyla benimsenmiştir. Bu çerçevede, enerjinin bir hak olarak tanınmasına yönelik literatüre katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bu potansiyel hak, enerji adaleti (energy justice) yaklaşımı, yapabilirlikler yaklaşımı (capabilities theory) ve uygulama teorisi (practice theory) gibi teorik temellerinin yanı sıra hukuki ve etik temelleri açısından da incelenmektedir. Enerji hakkını tartışmak için bu tez, insan hakları hukuku çerçevesinde enerjiye ilişkin mevcut normları ve Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nin domine ettiği uluslararası uygulamaları incelemektedir. Bu potansiyel hakka bir temel oluşturmak üzere, tamamlayıcı hakları, "hakların geçişkenliği (permeability of rights)" ilkesi çerçevesinde ele alınmaktadır. Bu incelemenin amacı, enerji hakkı ile diğer ilgili haklar arasındaki bağlantıların, enerji hakkı bir teorik temel sağlayıp sağlamadığını incelemektir. Bu tartışmalar ışığında, enerji yoksulluğunu hafifletme ve enerji hakkını geliştirmeye yönelik çabanın etkileri ve eksikliklerine ilişkin bir tartışma da yer almaktadır. Bu bağlamda, enerji hakkı kavramının, enerji yoksulluğu sorununu ele almaya yönelik bir temel sağlayabileceği öne sürülmektedir. Ayrıca, hak temelli çerçevenin, kâr odaklı çabalara ve verimlilik boyutuna odaklanmak yerine, enerji adaleti ve güç yetirebilmeyi (affordabiliy) öncelikler olarak vurgulayarak, enerji yoksulluğunu hafifletme çabalarına dahil olan aktörler arasında devletin rolünü öne çıkardığı ileri sürmektedir.