The Patterns of genetic variation in pinus brutia ten (Turkish red pihe) seed stends: İmplications for in situ conservation
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 1997
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: HASAN ÖZER
Danışman: ZEKİ KAYA
Özet:oz KIZILCAM (PINUSBRUTIA TEN.) TOHUM MEŞÇERELERİNDEKİ GENETİK ÇEŞİTLİLİĞİN YAPILANMASI: YERİNDE KORUMA (IN SITU) İÇİN ÖNEMİ Özer, Hasan Yüksek Lisans, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Prof. Dr. Zeki Kaya Yardımcı Tez Yöneticisi : Doç. Dr. Sertaç Önde Eylül 1997, 60 sayfa Türkiye'de Ekonomik olarak önemli ve hızlı büyüyen bir konifer türü olan Kızılcamın (Pinus brutia) tohum meşçereleri ve tohum bahçelerinde (tohum kaynakları) bulunan genetik çeşitliliğin boyut ve yapılaşmasını belirlemek için 29 tohum meşçeresi ve 4 tohum bahçesinden fidanlar 2 yıl süre ile Ankara Orman Fidanlığında büyütülmüştür. Bu süre içinde, fidelerin yaşama yüzdesi (SURV) ilk yıldaki (1995 yılında) toplam boy büyümeleri (HT95), tomurcuk açma zamanı (BB96), ikinci sürgün verme yüzdesi (SF96-1 ve 2), tomurcuk tutma zamanı (BS96), ikinci sürgün tarafından yapılan boy büyümesi (SECHT96), 1996 yılındaki (ikinci yıl) boy büyümesi (HT96), iki yıldaki toplam boy büyümesi (FINHT12) ve 1996'dakiilk sürgün uzunluğu (FRHT96) ölçümleri yapılmıştır. Tohum kaynaklan coğrafik orijinlerine göre bölgelere ayrılmışlardır. Çalışılan 10 fidan karakteristiğinden HT96 ve FINHT12 bölgeler arasında istatistiki olarak farklılık göstermiştir. Tohum kaynaklan HT95, HT96, FINHT12 ve SF96-2 fidan karakteristiklerinde farklılık göstermiş olup varyasyon oranlan 5 % - 21 % arasında değişmektedir. Buna rağmen varyasyonun büyük bir bölümü tohum kaynaklarına bağlı olup bu da aile içi ve aileler arasındaki genetik varyasyondan kaynaklanmak tadır. Canonical discriminant function analizi sonuçlarına göre, bölgeler içerisindeki tohum kaynaklan birbirlerinden önemli ölçüde ayrılmaktadırlar. Bu da kızılcam tohum meşçerelerinin temsil ettiği populasyonların yerel iklim ve topografik değişkenlere bağlı uyumluluk geliştirdiği göstermektedir. Bu yüzden tohum kaynaklarının tohum meşçerelerine ve belirgin bir gruplandırması yapılmamıştır. Kızılcam (P.brutia) ekonomik öneme sahip, yaygın bir ağaç türü olmasına rağmen gen kaynaklan orman yangınları, usulsüz ve seçme kesimler, arazi kullanım şeklinin değişmesi gibi bir takım etkenlerden dolayı tehlike altodadır. Tüm tohum meşçerelerinden, gen koruma ormanlarından ve türün bulunduğu diğer korunan alanlardan (tabiatı koruma alanları, milli parklar vb.) alman örneklerle ve daha fazla fidan karakteristiği kullanılarak, mevcut in situ (yerinde koruma) programlarının kızılcamın gen kaynaklarının korunması ve yönetimine uygun olup olmadığının belirlenmesi için yeni çalışmaların yapılması gerekmektedir. Ex situ koruma (habitat dışı koruma) in situ korumayı tamamlayıcı bir öğe olarak kullanılmalıdır. Anahtar kelimeler: Pinus brutia Ten., genetik varyasyon, in situ koruma, tohum kaynaklan. VI