Population viability analysis for reintroduction and harvesting of Turkish mouflon ovis gmelinii anatolica
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Biyolojik Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ZEYNEP SEZEN (YÜKSEL)
Danışman: CEMAL CAN BİLGİN
Özet:oz ANADOLU YABAN KOYUNU OVIS GMELINII ANATOLICA VALENCIENNES 1856 İÇİN YENİDEN SALINMA VE AVLANMAYA YÖNELİK POPULASYON YAŞAYABİLME ANALİZİ Sezen, Zeynep (Yüksel) Yüksek Lisans, Biyoloji Bölümü Tez Yöneticisi: Doç. Dr. C. Can Bilgin Ortak Tez Yöneticisi: Doç. Dr. H. Reşit Akçakaya Aralık 2000, 66 sayfa Çeşitli türlerin yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmalarından dolayı koruma çalışmaları giderek önem kazanmaktadır. Bu koruma yöntemlerinden biri de türleri daha önce yaşadıkları ama artık var olmadıkları eski yaşama alanlarına yeniden salmak ve bu şekilde metapopulasyon denilen populasyon grupları oluşturarak türlerin var olma olasılıklarım artırmaktır. Yeniden salınmaların başarısını sağlamak için nicel analizlerin yapılması gerekmektedir. Populasyon yaşayabilme analizi (PVA), populasyonlann geleceğini nicel olarak belirlememizi sağlayan, koruma amacına yönelik bir analiz yöntemidir. Azalarak bugün tek bir populasyon halinde varlığım sürdüren Anadolu yaban koyunu, Ovis gmeliniı anatolica, için bir populasyon yaşayabilme analizi yapılmıştır. Yeniden salınma yoluyla bir metapopulasyon oluşturarak alttürün uzun dönemde varolabilme olasılığını arttırmak için en uygun yeniden salınma olanakları değerlendirilmiş ve avlanmanın populasyonun devamlılığı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Analiz sonuçlan, şimdiki koşullar altında, Bozdağ populasyonun 100 yıl boyunca % 99'dan daha yüksek bir olasılıkla yaşayabilir olduğunu göstermektedir. Yeniden salınma senaryolarında, yeniden salınacak olan bireylerin yaş dağılımlarının metapopulasyonun yok olma tehlikesi üzerinde önemli bir etkisinin olmadığı, ancak yeniden salınacak olan bireylerin sayısının önemli olduğu belirlenmiştir. Bütün yeniden salınma senaryolarının sonuçlan ortaya çıkarmıştır ki, herhangi bir yeniden salınma senaryosu ile salınmanın gerçekleşmediği seçenek karşılaştınldığında, populasyonun yok olma olasılığı önemli ölçüde azalmaktadır. Populasyondaki dişilerin avlamlması durumunda da metapopulasyonun azalma tehlikesinde önemli bir artış görülmüştür. Yılda tek bir dişi avlamlması durumunda bile populasyonun azalma olasılığı iki katı artmakta ve bu da populasyonun avlanmaya aşın duyarlı olduğunu göstermektedir. Sonuçlara göre eğer yeni alanda avlanma kesinlikle önlenebilirse, yeniden salınan populasyonun kurulabilme olasılığı yüksek olacaktır. Avlanma senaryolannın simulasyon sonuçlanna göre, yıllık 5 'den fazla yaşlı erkek bireyin avlanması durumunda Bozdağ populasyonunun ve metapopulasyonun azalma tehlikesi artacaktır. Yeniden salınma ve avlanma gibi yaban hayatı yönetim uygulamalarının karar verme aşamasındaki kullanımının yam sıra, PVA daha ileriki aşamalarda, metapopulasyonu izlerken de kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Populasyon yaşayabilme analizi, Anadolu yaban koyunu, Ovis gmelinii anatolica, Yeniden salınma, Modelleme. VI